Cerkiew ufundowana przez Austryjaków
Świątynia w Żłobku od początku wyróżniała się na tle innych bieszczadzkich cerkwi. Zbudowano ją z funduszy państwowych Cesarstwa Austriackiego, co sprawiło, że posiada unikalny, tzw. latynizujący styl. Architektura jest uproszczona, pozbawiona tradycyjnych dla budownictwa wschodniego kopuł, co czyni ją bardziej podobną do wiejskich kościołów rzymskokatolickich.
Co ciekawe, obecna budowla nie stoi w miejscu pierwotnej cerkwi wzmiankowanej w 1782 roku. Dawna świątynia znajdowała się około 300 metrów (według niektórych źródeł 600 m) na wschód, w widłach potoków. Dziś to miejsce upamiętnia zabytkowy, żeliwny krzyż z 1914 roku.
Tragiczny rok 1951 i "szyszkowy" rozdział historii
Dramatyczny rozdział w dziejach miejscowości rozegrał się w 1951 roku podczas tzw. Akcji H-T, czyli umowy o zamianie terytoriów pomiędzy Polską a ZSRR. Wówczas to zamieszkujący wieś Bojkowie zostali przymusowo wysiedleni w głąb Ukrainy, a na ich miejsce przybyli Polacy z okolic Sokala, Krystynopola i Bełza. Wtedy też opustoszała cerkiew została przejęta przez Lasy Państwowe.
Przez ćwierć wieku we wnętrzach, gdzie dawniej wznoszono modły, składowano szyszki zbierane w bieszczadzkich lasach. Choć obiekt pełnił funkcję gospodarczą, wbrew pozorom nie został całkiem porzucony. W 1962 roku służby konserwatorskie przeprowadziły prace zabezpieczające, polegające na wymianie gontowego pokrycia dachu oraz ścian, co uchroniło zrębową konstrukcję przed gniciem.
Niestety, w tym okresie zniknęło niemal całe wyposażenie. Oryginalny ikonostas został zdemontowany, a dzwonnica parawanowa z 1855 roku rozebrana. Nieliczne pamiątki, w tym XIX-wieczna ikona Bogurodzicy, lichtarze i cztery chorągwie procesyjne, ocalały dzięki przeniesieniu do muzeum w Zamku w Łańcucie.
Nowe życie zabytku
Sytuacja zmieniła się w 1976 roku, gdy obiekt przekazano parafii rzymskokatolickiej w Czarnej. Po gruntownym remoncie w latach 1977-1979, cerkiew zaadaptowano na kościół pw. Matki Bożej Nieustającej Pomocy. A, ponieważ oryginalny ołtarz nie istniał, do Żłobka przeniesiono ołtarz z rozebranej cerkwi w Lutowiskach. Zbudowano także nową, drewnianą dzwonnicę o konstrukcji słupowej, która stoi przy wejściu do dziś.
Inne cerkwie w sąsiedztwie
Cerkiew w Żłobku nie jest odosobnionym przykładem dawnej architektury sakralnej w tej części Bieszczadów. Znajduje się ona na Trasie III (ustrzycko-leskiej) podkarpackiego Szlaku Architektury Drewnianej. W najbliższej okolicy warto zwrócić uwagę na inne świątynie:
- Rabe - stoi tu cerkiew św. Mikołaja z lat 1858-1859.
Podobnie jak ta w Żłobku, nawiązuje stylem do architektury latynizującej (uproszczonej), co było wynikiem oszczędnościowego finansowania budowy przez państwo austriackie. Wewnątrz zachował się częściowo zdemontowany ikonostas z większością oryginalnych ikon.
- Czarna Górna - znajduje się tu dawna cerkiew św. Dymitra z 1834 roku, obecnie pełniąca funkcję rzymskokatolickiego kościoła parafialnego.
Jest to kolejny bliski przykład stylu latynizującego, charakteryzujący się m.in. kolumnowym portykiem przed wejściem.
- Bystre i Michniowiec - te dwie miejscowości tworzą ciekawy zespół sakralny
W Bystrem cerkiew św. Michała Archanioła (z 1902 r.) reprezentuje styl narodowy ukraiński, z charakterystycznymi trzema kopułami. Z kolei cerkiew w Michniowcu (powstała w 1863 r.) jest tradycyjną, trójdzielną budowlą zwieńczoną kopułami, w której zachowała się część zabytkowego ikonostasu
- Hoszów - drewniana cerkiew św. Mikołaja z 1948 roku (ukończona po wojnie).
Jest przykładem jednokopułowej budowli na planie krzyża greckiego, nawiązującej do stylu huculskiego.
- Smolnik nad Sanem i unikalna cerkiew bojkowska
To ważny zabytek i jedyna zachowana w Bieszczadach cerkiew w stylu bojkowskim, wzniesiona w 1791 roku. Jest oddalona od Żłobka o około 17 km i stanowi kluczowy punkt na mapie drewnianej architektury regionu.
Cerkiew pw. Narodzenia NMP w Żłobku stanowi ciekawy punkt na Szlaku Architektury Drewnianej w Bieszczadach. Jadąc w kierunku Lutowisk warto zatrzymać się by zobaczyć drewnianą świątynię, dzwonnicę i zadbane otoczenie światyni. A to wszystko w otoczeniu malowniczego krajobrazu Bieszczadów i panujacej wokół ciszy, która jest dobrym towarzyszem do zwiedzania...
Zobacz też galerię zdjęć.
Źródła:
- Bojkowszczyzna Zachodnia - wczoraj, dziś i jutro, Tom 1 (pod red. J. Wolskiego), Warszawa 2016.
- Kryciński Stanisław S., Cerkwie w Bieszczadach, Wydawnictwo Rewasz, Pruszków 2005.
- Michniewscy Magdalena i Artur, Duda Marta, Cerkwie drewniane Karpat. Polska i Słowacja, Wydawnictwo Rewasz, Pruszków 2003.
- Bańkosz Robert, Cerkwie bieszczadzkich Bojków, Wydawnictwo "Ruthenus", Krosno 2010.
Szanter Z., Karta ewidencyjna: Żłobek. Cerkiew fil. gr.-kat. p.w. Narodzenia NPMarii, Archiwum Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków, Delegatura w Krośnie.
Komentarze (0)