Od huculskiej cerkwi, przez magazyn, do kościoła katolickiego
Drewniana cerkiew filialna pw. Narodzenia Bogurodzicy została wzniesiona w 1926 roku. Była to pierwsza świątynia w historii wsi, gdyż wcześniej Hoszowczyk nie posiadał własnego obiektu sakralnego i podlegał greckokatolickiej parafii w pobliskim Hoszowie.
Przed wybuchem II wojny światowej tutejsza wspólnota wiernych rozwijała się prężenie: w 1890 roku odnotowano tu 457 wiernych, w 1918 roku - 462 osoby, a w 1938 roku liczba ta wzrosła do 614 mieszkańców. Druga wojna światowa i powojenne decyzje polityczne zmieniły jednak losy miejscowości.
W latach 1945-1951 Hoszowczyk znajdował się w granicach Związku Radzieckiego. W 1951 roku wieś powróciła do Polski w ramach umowy o korekcie granic, co wiązało się z wysiedleniem dotychczasowych mieszkańców i osadzeniem w ich miejscu ludności polskiej, przesiedlonej z okolic Krystynopola na Sokalszczyźnie. Nowo przybyli mieszkańcy zabiegali by w cerkwi odbywały się msze w obrządku rzymskokatolickim, jednak władze komunistyczne nie pozwoliły na to, a samą światynię zamknięto.
Opuszczona świątynia stała nieużytkowana przez niemal dwa dziesięciolecia. Przez pewien czas wykorzystywano ją jako magazyn. W 1970 roku została oficjalnie przekazana Kościołowi rzymskokatolickiemu, a od 1971 roku pełni funkcję kościoła filialnego.
Architektura w stylu huculskim i wnętrze świątyni
Obecnie świątynia w Hoszowczyku wyróżnia się na tle bieszczadzkiego budownictwa sakralnego nawiązaniami do architektury cerkwi huculskich. Jest to budowla orientowana, wzniesiona w konstrukcji zrębowej na planie krzyża greckiego, o układzie trójdzielnym.
Nawa główna została zbudowana na planie kwadratu i stanowi centralną część budowli, nad którą wznosi się ośmioboczny bęben nakryty sferyczną kopułą. Do trójbocznie zamkniętego prezbiterium przylegają dwie boczne zakrystie, natomiast ramiona boczne krzyża są zamknięte prostokątnie.
Z zewnątrz elewacja pokryta jest pionowo ułożonymi deskami z dekoracyjnym, arkadowym listwowaniem, a dachy oraz centralna kopuła obite są blachą.
Pierwotne wyposażenie greckokatolickie cerkwi nie zachowało się do czasów współczesnych. Obecnie w ołtarzu głównym znajduje się ikona Matki Bożej Dobrej Rady, a w prawym ołtarzu bocznym obraz przedstawiający św. Michała Archanioła.
Remont w 2002 roku: wymiana podłogi i wojenny sekret
W 2002 roku w obiekcie przeprowadzono prace remontowe. Podczas robót zastąpiono dawne betonowe schodki prowadzące do zakrystii nowymi, drewnianymi stopniami. Wówczas też doszło do ciekawego odkrycia: pod okapem prezbiterium odnaleziono ukrytą skrytkę z dużym zapasem amunicji z okresu II wojny światowej. Znalezisko to okazało się niezwykłą pamiątką militarnych wydarzeń z historii doliny.
Otoczenie kościoła: dzwonnica i obelisk stulecia
Obecnie teren placu przykościelnego otacza ogrodzenie z drewnianych sztachet. W jego obrębie znajdują się ciekawe obiekty, w tym ażurowa dzwonnica, usytuowana w cieniu.
Z kolei obok wejścia do światyni znajduje się obelisk pamiątkowy z wyrytymi datami: 1926-2026. Został on ufundowany przez mieszkańców 13 września 2026 roku z okazji 100. rocznicy budowy i poświęcenia świątyni oraz ozdobiony cytatem ze słów św. Jana Pawła II:
„Pozostańcie wierni doświadczeniu pokoleń...”
a także inskrypcją:
„1926 - 2026 Bogu na chwałę, ludziom na pożytek”
Zabytkowy cmentarz na cerkiewnym wzgórzu
Powyżej świątyni rozciąga się malowniczo położony cmentarz cerkiewny. Nekropolia ta stanowi wyjątkowe świadectwo złożonych dziejów miejscowości oraz wymiany jej mieszkańców w okresie powojennym.
Wśród zieleni przetrwało kilka dawnych, przedwojennych nagrobków greckokatolickich. Są to kamienne pomniki i rzeźbione krzyże, stanowiące pamiątkę po dawnych mieszkańcach wsi, wysiedlonych stąd po II wojnie światowej. W bezpośrednim sąsiedztwie dawnych mogił znajdują się groby powojennych polskich osadników, którzy zostali przesiedleni do Hoszowczyka po 1951 roku z okolic Krystynopola na Sokalszczyźnie.
Połączenie zabytkowych steli i współczesnych nagrobków tworzy unikalną przestrzeń pamięci, stanowiącą ważny element historycznego dziedzictwa tej bieszczadzkiej doliny i jej burzliwych losów.
Szlakiem architektury drewnianej...
Cerkiew w Hoszowczyku jest jednym z zabytków sakralnych gminy Ustrzyki Dolne i stanowi świadectwo dawnych dziejów tego regionu. Podczas podróży tą częścią Bieszczadów warto odwiedzić również XVIII-wieczną bojkowską cerkiew w Równi (pw. Opieki Matki Bożej), tuż obok w Hoszowie (pw. św. Mikołaja), a także drewniane obiekty sakralne w takich miejscowościach jak: Brzegi Dolne, Jałowe, Krościenko, Leszczowate, Liskowate, Łodyna, Moczary, Strwiążyk oraz Ustianowa Górna.
Świątynia w Hoszowczyku to wyjątkowy przykład huculskiej architektury drewnianej z 1926 roku, która przetrwała burzliwe przesiedlenia powojenne oraz okres użytkowania jako magazyn. Dzisiejszy kościół filialny wraz z otaczającym go cmentarzem i drewnianą dzwonnicą stanowi cenne świadectwo wielokulturowej historii Bieszczadów. Będąc w okolicy warto zobaczyć to miejsce by poczuć ducha dawnych dziejów, wciąż obecnego w tej malowniczej dolinie...
Zobacz jak wygląda to miejsce w galerii poniżej.
Źródła:
- Kryciński Stanisław, Cerkwie w Bieszczadach, Wydawnictwo Rewasz, Pruszków / Warszawa 1995, 2005, s. 226.
- Michniewscy Magdalena i Artur, Duda Marta, Cerkwie drewniane Karpat. Polska i Słowacja, Wydawnictwo Rewasz, Pruszków 2003, s. 192.
- Narodowy Instytut Dziedzictwa, Rejestr zabytków nieruchomych - województwo podkarpackie.
- Zieliński Krzysztof, Leksykon drewnianej architektury sakralnej województwa podkarpackiego, Stowarzyszenie na Rzecz Rozwoju i Promocji Podkarpacia „PRO CARPATHIA”, Rzeszów 2015, s. 87.
Komentarze (0)