To miejsce w Bieszczadach zachwyca od lat. W środku można zobaczyć setki niezwykłych prac [ZDJĘCIA]

Niecały miesiąc temu Bieszczadzka Galeria Sztuki „Synagoga” w Lesku rozpoczęła kolejny sezon działalności wystawienniczej. To miejsce od lat zajmuje szczególne miejsce na kulturalnej mapie regionu i jest największą tego typu galerią w całych Bieszczadach. Każdego roku pod koniec kwietnia w zabytkowych wnętrzach dawnej synagogi odbywa się uroczysty wernisaż inaugurujący nowy sezon wystawowy. To właśnie wtedy po raz pierwszy prezentowane są prace artystów związanych z Bieszczadami, ale również twórców pochodzących z innych części regionu. Wydarzenie od lat przyciąga mieszkańców, turystów, środowisko artystyczne oraz osoby zainteresowane historią regionu. Tegoroczne otwarcie sezonu uświetnił występ muzyczny Anny Jażdżyk. Głównym punktem pozostaje jednak wystawa „Bieszczadzkie Zadumania”, która będzie dostępna dla zwiedzających codziennie w godzinach od 10:00 do 17:00 aż do 15 października 2026 roku.

W tym roku odwiedzający mogą oglądać prace ponad 80 artystów. Niemal wszystkie dzieła prezentowane na ekspozycji są dostępne do zakupu. Dla wielu twórców galeria pozostaje najważniejszym miejscem prezentacji swojej działalności, a dla turystów, okazją do spotkania z lokalną sztuką oraz historią jednego z najbardziej charakterystycznych obiektów w Lesku.

Sztuka w miejscu o wyjątkowej historii

Bieszczadzka Galeria Sztuki „Synagoga” funkcjonuje w budynku dawnej synagogi, która należy do najważniejszych zabytków związanych z historią społeczności żydowskiej w regionie. Obiekt znajduje się w Lesku, jednym z najstarszych miast południowo-wschodniej Polski, położonym malowniczo nad Sanem. Przez stulecia Lesko było miejscem współistnienia różnych kultur i społeczności. Oprócz ludności polskiej od początku XVI wieku osiedlały się tutaj również rodziny żydowskie. W 1930 roku ludność żydowska stanowiła ponad 10 procent mieszkańców regionu oraz niemal 60 procent mieszkańców bieszczadzkich miasteczek. Ta obecność trwała przez blisko czterysta lat. Zakończyła ją II wojna światowa. Po dawnej społeczności żydowskiej w Lesku pozostały przede wszystkim dwa miejsca synagoga oraz kirkut.

PRZECZYTAJ TAKŻE: Ten zabytek w Bieszczadach odzyskuje dawny blask. To jeden z najważniejszych obiektów

Synagoga w Lesku. Historia budynku

Powstanie leskiej synagogi datowane jest najprawdopodobniej na połowę XVII wieku, choć część źródeł wskazuje również początek XVIII wieku. Budowla została wzniesiona z otoczaków rzecznych, kamienia ciosanego oraz cegły. Obiekt jest jednonawowy i już od początku zwracał uwagę swoją architekturą. Podczas II wojny światowej synagoga została poważnie zniszczona. W latach 1960–1963 przeprowadzono gruntowną restaurację budynku, dzięki której udało się uratować obiekt przed całkowitą degradacją.

Choć oryginalny wystrój wnętrza nie zachował się do współczesnych czasów, sama architektura nadal pozostaje jednym z największych walorów budynku. Wnętrze zachwyca manierystycznym bogactwem form. Na ścianie wschodniej znajduje się ołtarz będący uproszczoną kopią ołtarza z synagogi Złotej Róży we Lwowie. W ścianie umieszczona została szafa ołtarzowa Aron ha-Kodesz, w której przechowywano Torę, ręcznie spisany na pergaminie Pięcioksiąg Mojżesza. Przed Aron ha-Kodesz znajdowało się wieczne światło. Architektura wnętrza zachowała wiele charakterystycznych elementów. Ściany podzielone są gzymsami, pomiędzy którymi znajdują się półkoliście sklepione wnęki. Dawniej wpisane były w nie cytaty z Tory. Górne partie ścian prawdopodobnie pokrywały malowidła.

Do sali modlitewnej prowadzą żelazne, kute drzwi osadzone w kamiennym portalu. Przy zachodniej ścianie znajduje się piętrowa przybudówka. To właśnie tam mieściła się część przeznaczona dla kobiet, które przez specjalne okienka mogły obserwować modlitwy odbywające się w głównej sali. Na zewnętrznej ścianie zachodniej znajduje się wizerunek Tablic Mojżeszowych oraz hebrajski cytat z Biblii: „O, jakimże lękiem napawa to miejsce! Nic tu innego, tylko dom Boży”.

Przy południowo-zachodnim narożniku budynku znajduje się okrągła wieża wskazująca na dawny obronny charakter synagogi. W jej dolnej części znajdował się loch pełniący funkcję więzienia dla Żydów.

Galeria, która od lat promuje bieszczadzką twórczość

Obecnie w głównej części budynku mieści się sala wystawowa Bieszczadzkiej Galerii Sztuki „Synagoga”, działającej w strukturach Bieszczadzkiego Domu Kultury w Lesku. Oficjalna działalność wystawiennicza prowadzona jest tutaj od 1978 roku z inicjatywy ówczesnego dyrektora domu kultury Andrzeja Potockiego. Pierwsza wystawa twórców bieszczadzkich w synagodze odbyła się jednak już rok wcześniej, w 1977 roku.

Powstanie galerii zbiegło się z utworzeniem Bieszczadzkiej Grupy Twórców przy Bieszczadzkim Domu Kultury w Lesku. Od tamtego czasu w okresie letnim organizowane są tutaj wystawy artystów związanych z Bieszczadami. Na początku działalności swoje prace prezentowało kilkunastu twórców. Dziś liczba artystów przekracza 80 osób, a ekspozycję tworzą setki dzieł reprezentujących bardzo różne dziedziny sztuki. Na wystawie „Bieszczadzkie zadumania” można oglądać między innymi malarstwo, rzeźbę, ceramikę, rękodzieło czy biżuterię artystyczną. 

„Bieszczadzkie zadumania” ponownie otwarte dla zwiedzających

Każdego roku otwarcie nowego sezonu w galerii ma podobny charakter. Organizowany jest uroczysty wernisaż, podczas którego odwiedzający po raz pierwszy mogą zobaczyć wszystkie przygotowane na dany sezon prace. Tegoroczne wydarzenie odbyło się pod koniec kwietnia. Oprócz prezentacji dzieł zorganizowano również występ muzyczny. W tym roku przed publicznością wystąpiła Anna Jażdżyk.

Wystawa „Bieszczadzkie zadumania” będzie dostępna dla odwiedzających codziennie do 15 października 2026 roku. Galeria działa w godzinach od 10:00 do 17:00.

Miejsce ważne dla mieszkańców i turystów

Cele działalności galerii wykraczają daleko poza samą organizację wystaw. Podstawowym zadaniem placówki pozostaje rozbudzanie zainteresowań kulturalnych oraz popularyzowanie wiedzy o sztuce plastycznej. Galeria stawia również na kształtowanie wrażliwości artystycznej zarówno mieszkańców gminy Lesko, jak i osób odwiedzających region. Drugim istotnym celem jest promocja lokalnych twórców, malarzy, fotografów, rzeźbiarzy oraz grafików oraz tworzenie warunków do prezentacji ich działalności. To szczególnie ważne w regionie takim jak Bieszczady, gdzie sztuka od wielu lat stanowi istotny element lokalnej tożsamości. Wielu artystów związanych z regionem inspiruje się krajobrazem, historią i atmosferą tych terenów.