Od kilku lat dawna synagoga w Lesku przechodzi systematyczną renowację. Samorząd konsekwentnie realizuje wieloletni plan prac konserwatorskich, którego celem jest nie tylko zabezpieczenie zabytku przed dalszą degradacją, ale również przywrócenie mu należnego miejsca w przestrzeni publicznej i kulturowej regionu. Obiekt należy do najcenniejszych zabytków Bieszczad oraz jednej z najważniejszych zachowanych budowli żydowskiej architektury sakralnej w południowo-wschodniej Polsce. Synagoga została wzniesiona w połowie XVII wieku i przez stulecia pełniła funkcję religijnego oraz kulturalnego centrum miejscowej społeczności żydowskiej. Była integralną częścią krajobrazu miasta i jednym z najważniejszych elementów jego wielokulturowej historii.
Mimo zniszczeń wojennych budowla zachowała swój charakterystyczny układ architektoniczny oraz wiele unikalnych detali. Po II wojnie światowej obiekt był odnawiany kilkukrotnie, natomiast większe prace konserwatorskie prowadzono już w latach 80. XX wieku. Nowy etap renowacji ma przybliżyć moment pełnej rewitalizacji zabytku.
Podpisano umowę na kolejny etap prac
Urząd Miasta i Gminy Lesko poinformował o podpisaniu umowy na realizację zadania pod nazwą: „Prace konserwatorskie i roboty budowlane przy elewacji północno-wschodniej i północno-zachodniej budynku dawnej synagogi w Lesku”.
Synagoga w Lesku to wyjątkowy przykład architektury sakralnej z XVII wieku, będący świadectwem wielokulturowej historii regionu. Jej monumentalna bryła oraz bogate detale architektoniczne od lat przyciągają uwagę mieszkańców i turystów, stanowiąc ważny element dziedzictwa kulturowego Leska
– podkreśla Adam Snarski, burmistrz Leska.
Jak zaznacza włodarz miasta, realizacja obecnego zadania będzie miała szczególne znaczenie dla całego procesu rewitalizacji obiektu.
Co szczególnie istotne, realizacja tego zadania obejmuje ostatnie dwie elewacje wymagające renowacji. Oznacza to, że po zakończeniu prac cały obiekt odzyska swój dawny blask i pełnię historycznego charakteru
– mówi Adam Snarski.
Zakres prac obejmie ostatnie elewacje
Zaplanowane roboty będą obejmowały zarówno prace budowlane, jak i działania konserwatorskie dotyczące historycznych elementów architektonicznych. W ramach inwestycji wykonane zostaną: remont i konserwacja tynków zewnętrznych ścian północno-wschodniej i północno-zachodniej, konserwacja detali architektonicznych, między innymi glifów, kasetonów i gzymsów, wykonanie nowych obróbek blacharskich, montaż rur spustowych z blachy miedzianej oraz wykonanie instalacji odgromowej. Całkowita wartość zadania wynosi 350 tysięcy złotych. Finansowanie inwestycji pochodzi z kilku źródeł. 148 664 zł stanowi dofinansowanie z Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, 20 tysięcy złotych przekazał Konserwator Zabytków, z kolei pozostała kwota pochodzi z budżetu Gminy Lesko.
Wykonawcą prac została firma Usługi Wysokościowe K2 Dawid Musiał. Termin realizacji inwestycji wynosi 90 dni.
Renowacja prowadzona jest etapami od 2022 roku
Obecny etap prac jest kontynuacją wieloletniego programu konserwatorskiego realizowanego przez Gminę Lesko od 2022 roku. Każdy kolejny etap obejmował inne elementy budynku i miał na celu zarówno poprawę stanu technicznego obiektu, jak i zachowanie jego historycznego charakteru.
Prace przy renowacji dawnej synagogi w Lesku prowadzone są etapami od 2022 roku i obejmują zarówno działania zabezpieczające konstrukcję budynku, jak i konserwację jego historycznych detali architektonicznych. Pierwszy duży etap realizowano właśnie w 2022 roku w ramach projektu „Przebudowa Bieszczadzkiego Domu Kultury w Lesku oraz wykonanie prac konserwatorskich przy budynku synagogi w Lesku”. Wówczas wykonano między innymi prace odwadniające i osuszające fundamenty, założono opaskę drenażową oraz izolację przeciwwilgociową, które miały zabezpieczyć obiekt przed dalszym zawilgoceniem i degradacją. Odnowiono również część pomieszczeń biurowych oraz wykonano nowe tynki renowacyjne w sali wystawowej. Koszt tego etapu inwestycji wyniósł 84 980,68 zł. Znaczna część środków pochodziła z Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Podkarpackiego oraz Promesy Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.
Kolejny etap prac przeprowadzono w 2023 roku i dotyczył on remontu charakterystycznej wieżyczki-baszty znajdującej się w elewacji południowo-zachodniej budynku. Zakres inwestycji obejmował wymianę drewnianej konstrukcji daszku, odtworzenie pierwotnej geometrii obiektu oraz wykonanie nowego pokrycia z blachy miedzianej. Koszt prac wyniósł 139 500 złotych.
Jednym z największych i najbardziej wymagających etapów była przeprowadzona w 2024 roku konserwacja elewacji frontowej synagogi. W ramach prac odrestaurowano tynki oraz poddano konserwacji kamienny relief Dekalogu Mojżesza i hebrajską inskrypcję o treści: „O, jakimże lękiem napawa to miejsce! Nic tu innego, tylko dom Boży”. Odnowiono także kamienne wazony, gzymsy, elementy kute oraz stolarkę okienną. Przeprowadzono również remont instalacji odgromowej i elementów blacharskich. Koszt tego etapu wyniósł 450 tysięcy złotych. Dofinansowanie pochodziło między innymi z Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz Rządowego Programu Odbudowy Zabytków.
W 2025 roku zakończono kolejny etap prac, obejmujący elewację od strony ulicy Moniuszki. Zakres robót objął odnowienie elewacji, konserwację detali architektonicznych i przypór, wymianę zniszczonych obróbek blacharskich oraz wykonanie nowego orynnowania. Prace miały znaczenie nie tylko estetyczne, ale przede wszystkim zabezpieczające obiekt przed dalszym niszczeniem i zawilgoceniem. Łączny koszt inwestycji wyniósł 200 tysięcy złotych. Dofinansowanie z Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego stanowiło 61 tysięcy złotych, natomiast pozostałe środki pochodziły z budżetu Gminy Lesko.
Synagoga jako świadectwo wielokulturowej historii miasta
Renowacja dawnej synagogi ma znaczenie znacznie szersze niż tylko poprawa stanu technicznego zabytku. To również działania związane z ochroną dziedzictwa historycznego regionu, którego historia przez stulecia była związana z obecnością wielu kultur i narodowości. Lesko przez lata było miejscem współistnienia różnych społeczności, a synagoga pozostaje jednym z najważniejszych materialnych śladów tej historii. Zachowane detale architektoniczne, układ budynku i jego monumentalna bryła przypominają o dawnym znaczeniu społeczności żydowskiej dla rozwoju miasta.
Coraz bliżej zakończenia wieloletniej rewitalizacji
Podpisanie umowy na realizację ostatnich elewacji oznacza, że cały proces konserwacji wchodzi w jeden z najważniejszych etapów. Po zakończeniu obecnych prac cały budynek odzyska spójny wygląd architektoniczny, a wieloletnia rewitalizacja zbliży się do finału. Samorząd podkreśla, że celem prowadzonych działań jest nie tylko zachowanie zabytku dla przyszłych pokoleń, ale również przywrócenie mu odpowiedniego miejsca w przestrzeni publicznej Leska i całego regionu.
Dawna synagoga pozostaje jednym z najważniejszych świadectw historii miasta oraz jednym z najbardziej rozpoznawalnych zabytków Bieszczad.
Komentarze (0)