Od kaplicy Balów po muzę Mickiewicza i romantyczną miłość
Kościół pw. Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Średniej Wsi został wzniesiony w drugiej połowie XVI wieku jako prywatna kaplica dworska potężnego rodu Balów. Jego dzieje są odbiciem burzliwej historii Rzeczypospolitej: w XVII wieku służył jako zbór ariański, by w 1697 roku powrócić w ręce katolików. To właśnie tutaj wiele czasu na modlitwie spędzała Henrietta Ewa Ankwiczówna, młodzieńcza miłość Adama Mickiewicza i pierwowzór Ewy Horeszkówny z „Panu Tadeusza”, która odziedziczyła wieś po swojej babce.
Relacja Adama Mickiewicza z Henriettą Ewą Ankwiczówną zapisała się w historii literatury jako nieszczęśliwa, młodzieńcza miłość. Henrietta spędzała potem długie godziny na modlitwie w modrzewiowych murach kościoła w Średniej Wsi, szukając ukojenia.
Sama konstrukcja świątyni jest unikatowa: to budowla zrębowa na kamiennym podmurowaniu. Choć bryła była modernizowana (m.in. w latach 80. XX wieku gdy dobudowano wieżę konstrukcji słupowej) jednak kościół zachował swój pierwotny charakter. Dziś, spacerując wokół 400-letniej świątyni i oglądając jej zabytkowe wnętrza, trudno nie ulec wrażeniu, że duch tej dawnej, romantycznej miłości wciąż drzemie w starym, bieszczadzkim drewnie...
Barokowy kunszt i dłuto „Połoniny”
Wnętrze kościoła to połączenie barokowego przepychu i bieszczadzkiej duszy. Dzięki fundacji Katarzyny Balowej z 1727 roku, świątynia zyskała spójne stylistycznie wyposażenie, w tym ołtarz główny z obrazem Matki Bożej z Dzieciątkiem oraz ołtarze boczne z wizerunkami św. Katarzyny i św. Stanisława.Wyjątkową ozdobą są XVIII-wieczne polichromie w szaro-błękitnej tonacji, przedstawiające m.in. „Oko Opatrzności” w nawie i Ducha Świętego w prezbiterium, które niedawno odrestaurowano dzięki wsparciu z Rządowego Programu Odbudowy Zabytków.
Współczesny rys nadał świątyni legendarny artysta Jędrek Wasielewski „Połonina”. Jego dzieła stanowią integralną część wystroju:
- w nawie znajdują się wykonane przez niego płaskorzeźbione stacje drogi krzyżowej.
- w dobudowanej dzwonnicy (pełniącej funkcję kruchty) można podziwiać monumentalną rzeźbę „Ostatnia Wieczerza”.
Zabytek w cieniu nowoczesności
Mimo ogromnej wartości historycznej, kościół w Średniej Wsi nie pełni już funkcji głównej świątyni parafialnej. Ponieważ stara budowla nie mogła pomieścić wszystkich wiernych, w 2012 roku w centrum miejscowości konsekrowano drugi kościół - pw. Świętego Jana Pawła II.
Obecnie w zabytkowym kościółku msze święte odprawiane są jedynie przy wyjątkowych okazjach oraz regularnie w okresie wakacyjnym, kiedy miejscowość jest odwiedzana przez turystów. To właśnie wtedy wnętrze świątyni staje się dostępne dla tych, którzy chcą poczuć ducha dawnych wieków i zobaczyć dzieła bieszczadzkiego rzeźbiarza.
Źródła:
- Broszura informacyjna: Historia Parafii w Średniej Wsi oraz opis zabytku, Kościół Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Średniej Wsi.
- K. Zieliński, Leksykon drewnianej architektury sakralnej województwa podkarpackiego, PRO CARPATHIA, Rzeszów 2015.
Komentarze (0)