Werlas był dawniej częścią wsi Solina. Wszystko zmieniło się wraz z budową zapory na Sanie. Prace rozpoczęto w 1960 roku. Była to wielka inwestycja, która w ciągu kilku lat miała całkowicie zmienić krajobraz doliny. Najpierw prowadzono prace ziemne i roboty fundamentowe. Zakończono je w 1964 roku, a w lipcu tego samego roku rozpoczęto wznoszenie korpusu zapory.
Budowa postępowała szybko. Pod koniec lutego 1968 roku zakończono podstawowe prace betoniarskie przy zaporze. W tym samym czasie powstawał budynek elektrowni i montowano urządzenia hydroenergetyczne. 9 marca 1968 roku przeprowadzono wstępny rozruch pierwszej turbiny. Kilka miesięcy później inwestycja była gotowa. 20 lipca 1968 roku, dwa dni przed ówczesnym świętem 22 lipca, zapora została oddana do eksploatacji. Wraz z nią rozpoczęła się historia Jeziora Solińskiego – wielkiego zbiornika retencyjnego na Sanie, otoczonego od północy Górami Sanocko-Turczańskimi, a od południa pasmami Bieszczad Zachodnich.
Powstanie jeziora oznaczało jednak ogromną zmianę dla miejscowości położonych w dolinie. W 1968 roku woda zalała obszar Soliny. Mieszkańcy wsi zostali przesiedleni do sąsiednich miejscowości. Dawny krajobraz zniknął pod wodą, a w jego miejscu pojawił się rozległy zbiornik, który z czasem stał się jednym z najbardziej charakterystycznych miejsc turystycznych Podkarpacia. Nie cała dawna Solina została jednak zalana. Jej część pozostała ponad wodą. To właśnie ten fragment, który wcześniej był częścią Soliny, stał się samodzielną miejscowością. Tak narodził się Werlas.
Historia Werlasu jest więc wyjątkowa, bo jego powstanie nie wiąże się z tradycyjnym zakładaniem nowej osady. Wieś wyrosła z podziału dawnej Soliny, którego przyczyną była budowa zapory i pojawienie się zbiornika. Woda zmieniła granice, krajobraz i życie mieszkańców, a niezalany fragment dawnej wsi otrzymał własną tożsamość.
Przez pewien czas miejscowość nosiła inną nazwę. W latach 1977–1981 Werlas był nazywany Międzylesiem. Później powrócono do nazwy Werlas, która funkcjonuje do dziś. Miejscowość ma status sołectwa i należy do gminy Solina w powiecie leskim. Z czasem nazwa Werlas zaczęła oznaczać nie tylko wieś. Także żeglarze używają jej popularnie na określenie długiego półwyspu nad Jeziorem Solińskim, u którego podstawy znajduje się miejscowość. Dziś trudno rozdzielić te dwa znaczenia. Werlas to dla wielu osób zarówno niewielka wieś, jak i charakterystyczny fragment jeziornego krajobrazu.
Kiedy patrzy się na współczesne Jezioro Solińskie, trudno wyobrazić sobie, że jego tafla jest stosunkowo młodym elementem tego krajobrazu. Jeszcze przed budową zapory nie było tu wielkiego zbiornika, a Solina była jedną wsią. Dopiero inwestycja rozpoczęta w 1960 roku przyniosła zmiany, które na zawsze odmieniły okolicę.
Werlas jest jednym z najbardziej niezwykłych śladów tej przemiany. Jego historia pokazuje, jak budowa zapory potrafiła zmienić nie tylko rzekę i dolinę, lecz także mapę miejscowości. Dawna część Soliny, która ocalała przed wodą, stała się osobną wsią. Dziś leży przy jednym z najbardziej rozpoznawalnych polskich zbiorników wodnych i żyje w cieniu historii, którą wciąż można dostrzec w kształcie jeziora, półwyspów i brzegów.
To właśnie dlatego Werlas warto oglądać nie tylko jako turystyczny punkt nad Soliną. To miejsce, które powstało na granicy dwóch światów – dawnej Soliny i nowego krajobrazu stworzonego przez człowieka. Jego historia zaczęła się wtedy, gdy woda zaczęła zajmować dolinę. I choć większość dawnego świata zniknęła pod powierzchnią jeziora, Werlas pozostał.
Komentarze (0)