To opuszczona wieś w Bieszczadach. Oprócz przyrody, uwagę zwraca tam cerkiew [ZDJĘCIA]

Żernica Wyżna to miejsce, które dziś funkcjonuje przede wszystkim jako punkt na mapie Bieszczad, jednak jej historia związana jest z dawną zabudową, lokalną wspólnotą i obiektami sakralnymi, które przez wieki pełniły centralną rolę w życiu mieszkańców. Najważniejszym z nich jest cerkiew pw. św. Bazylego, której dzieje sięgają końca XVIII wieku i która do dziś pozostaje jednym z kluczowych świadectw przeszłości tej części regionu.

Początki i pierwsze wzmianki o świątyni

Pierwsza cerkiew w Żernicy Wyżnej została odnotowana w źródłach w 1756 roku. Był to obiekt drewniany, którego dokładna data budowy nie jest znana. Nie zachował się również jego pierwotny wygląd ani szczegółowe informacje dotyczące konstrukcji. Obecna świątynia murowana pw. św. Bazylego została wzniesiona w 1800 roku. Jej konsekracja odbyła się 26 września 1800 roku podczas święta „Wozdwyżenie Czestnego Kresta”. Był to moment, który na wiele lat wyznaczył religijny i społeczny charakter tego miejsca.

W 1936 roku cerkiew została rozbudowana i odnowiona. Prace obejmowały przedłużenie nawy w kierunku zachodnim, a także dobudowę zakrystii oraz kruchty, czyli przedsionka. W tym samym czasie wykonano również polichromię wnętrza, która wzbogaciła wystrój świątyni. Zmiany te były ostatnimi większymi pracami prowadzonymi przed okresem powojennym, który okazał się dla obiektu szczególnie trudny.

Okres powojenny i stopniowa degradacja obiektu

Po wysiedleniach w 1947 roku cerkiew została opuszczona. Przez pewien czas użytkował ją miejscowy Państwowy Gospodarstwo Rolne (PGR). Z czasem obiekt zaczął ulegać stopniowej degradacji. W latach 80. zniszczeniu uległa wieżyczka na sygnaturkę, pozostawiając w dachu widoczną dziurę. W tym samym okresie rozkradziona została część konstrukcji więźby dachowej o storczykowej budowie, która była nietypowym rozwiązaniem dla XIX-wiecznych cerkwi. Zachowały się jedynie krokwie.

Mimo upływu czasu w świątyni nadal pozostawały fragmenty oryginalnych zdobień. Na sklepieniu przetrwały resztki polichromii, a także freski przedstawiające św. Olgę, św. kniazia Włodzimierza oraz scenę Chrystusa w ogrodzie oliwnym w centralnej części prezbiterium.

Obok świątyni znajdowała się murowana dzwonnica-brama, zbudowana na planie kwadratu, dwukondygnacyjna i kryta dachem namiotowym. Obiekt ten nie zachował się do czasów współczesnych.

Próby ratowania i renowacja świątyni

W 2005 roku właścicielem Żernicy Wyżnej został Janusz Słabik z Krosna, który podjął decyzję o odnowieniu cerkwi i uratowaniu jej przed dalszą degradacją. W 2009 roku przeprowadzono częściowy remont, obejmujący przede wszystkim dach oraz zabezpieczenie ścian obiektu. Prace były kontynuowane w kolejnych latach.

Kulminacją działań była uroczystość otwarcia cerkwi 29 września 2013 roku, kiedy zakończono główny etap remontu. Jednocześnie wprowadzono zmiany konstrukcyjne, które różniły się od pierwotnej formy świątyni.

Jak dojechać do Żernicy Wyżnej?

Dojazd do miejscowości prowadzi drogą od Leska w kierunku Baligrodu. W Zahoczewiu należy skręcić w lewo (jest znak informujący o skręcie), przejechać most na Hoczewce, a następnie przez Żernicę Niżną dotrzeć do Żernicy Wyżnej (około 4 km).

Do świątyni można dotrzeć również pieszo od strony Bereżnicy Wyżnej. Dojazd samochodem od tej strony nie jest możliwy – obowiązuje tam szlaban.

źródło: Stanisław Kryciński, „Cerkwie w Bieszczadach”, Warszawa 1995.