Od stycznia 2026 roku w Państwowym Rejestrze Nazw Geograficznych oraz na nowych mapach topograficznych funkcjonuje nowa urzędowa nazwa obiektu fizjograficznego znajdującego się w Bieszczadach Zachodnich. Chodzi o przełęcz położoną pomiędzy szczytami Halicza i Rozsypańca, znajdującą się na przebiegu Głównego Szlaku Beskidzkiego. Jak przekazuje Bieszczadzki Park Narodowy, zgodnie z ostatnimi pomiarami miejsce to położone jest na wysokości 1224 metrów nad poziomem morza i od teraz nosi nazwę Przełęcz imienia prof. Stanisława Leszczyckiego.
Sama decyzja ma wymiar znacznie szerszy niż administracyjne uporządkowanie nazewnictwa terenowego. To także forma upamiętnienia osoby, która odegrała istotną rolę w historii polskiej geografii, planowania przestrzennego oraz kształtowania granic państwa po II wojnie światowej. W praktyce oznacza to również przypomnienie o historycznych okolicznościach, dzięki którym najbardziej charakterystyczne obszary współczesnych Bieszczadów znalazły się po stronie polskiej granicy.
Procedura trwała wiele miesięcy
Nadawanie urzędowych nazw geograficznych w Polsce jest procesem formalnym i ściśle regulowanym przepisami administracyjnymi. W tym przypadku inicjatywa wyszła od Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego w Krakowie, które zaproponowało upamiętnienie profesora Stanisława Leszczyckiego właśnie w przestrzeni Bieszczadów. Procedurę administracyjną rozpoczęła Rada Gminy Lutowiska. W 2025 roku samorząd skierował wniosek o nadanie nazwy do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji za pośrednictwem Wojewody Podkarpackiego.
Fot. Facebook/Bieszczadzki Park Narodowy (geoportal.gov.pl)
Nie bez znaczenia pozostaje również fakt, że teren, na którym znajduje się przełęcz, należy do Skarbu Państwa poprzez wieczyste użytkowanie Bieszczadzkiego Parku Narodowego. Oznacza to, że proces wymagał uwzględnienia zarówno aspektów formalnych, jak i związanych z ochroną przyrody oraz zarządzaniem terenami objętymi ochroną. Cała procedura wpisuje się w praktykę nadawania nazw miejscom szczególnie ważnym historycznie lub przyrodniczo. W tym przypadku zdecydowano się jednak nie na nazwę odnoszącą się do lokalnej topografii, lecz do osoby, której działalność miała realny wpływ na obecny kształt polskich Bieszczadów.
Kim był profesor Stanisław Leszczycki?
Profesor Stanisław Marian Leszczycki urodził się w 1907 roku, zmarł natomiast w 1996 roku. Był jednym z najwybitniejszych polskich geografów XX wieku, naukowcem, organizatorem życia akademickiego oraz specjalistą zajmującym się geografią człowieka, planowaniem przestrzennym i regionalnym. Przez lata związany był z Uniwersytetem Jagiellońskim. Pełnił funkcję dyrektora Instytutu Geograficznego UJ, gdzie stworzył Studium Turyzmu uznawane za rozwiązanie pionierskie w skali światowej. Był również autorem nowatorskich opracowań geograficznych wykorzystywanych w planowaniu przestrzennym i regionalnym.
W środowisku naukowym uznawany jest za twórcę podstaw geografii stosowanej w Polsce. Jego działalność nie ograniczała się jednak wyłącznie do pracy akademickiej.
Wojna, Dachau i tajne nauczanie
Biografia profesora Leszczyckiego jest jednocześnie częścią historii polskiej inteligencji okresu II wojny światowej. W czasie okupacji został aresztowany w ramach niemieckiej akcji „Sonderaktion Krakau”, wymierzonej przeciwko środowisku akademickiemu Krakowa. Trafił do obozu koncentracyjnego w Dachau. Po uwolnieniu zaangażował się w działalność tajnego nauczania na Uniwersytecie Jagiellońskim. Po zakończeniu wojny uczestniczył natomiast w odbudowie polskiej administracji i nauki. W latach 1946–1950 pełnił funkcję wiceministra spraw zagranicznych. Był także posłem na Sejm PRL oraz rzeczoznawcą do spraw delimitacji granic Polski.
To właśnie ten fragment jego działalności jest szczególnie istotny w kontekście historii Bieszczadów.
Profesor Stanisław Leszczycki uczestniczył jako ekspert delegacji polskiej w konferencji poczdamskiej. Brał również udział w pracach zespołów zajmujących się ustalaniem granicy południowej Polski z Czechosłowacją oraz granicy wschodniej ze Związkiem Radzieckim. Według informacji przedstawionych przy okazji nadania nazwy przełęczy, dzięki jego wiedzy, argumentacji geograficznej i działalności dyplomatycznej do Polski włączone zostały między innymi: gniazdo Tarnicy i Halicza, dolina Wołosatego oraz tereny na południe od doliny Sanu aż po wieś Sianki. Łącznie chodziło o obszar liczący około 320 kilometrów kwadratowych.
Dziś są to jedne z najcenniejszych przyrodniczo terenów polskiej części Karpat Wschodnich. Obszary te stanowią jednocześnie fundament współczesnego krajobrazu turystycznego Bieszczadów i należą do najbardziej rozpoznawalnych miejsc regionu.
Bieszczady, które znamy dziś
Znaczenie tych decyzji najlepiej widoczne jest współcześnie. Tarnica, Halicz, Wołosate czy połoniny są dziś miejscami rozpoznawalnymi w całej Polsce i stanowią podstawę ruchu turystycznego w Bieszczadach. Obszary te objęte są ochroną w ramach Bieszczadzkiego Parku Narodowego, a jednocześnie pozostają dostępne dla turystów dzięki rozwijanej przez lata infrastrukturze szlaków i działań związanych z udostępnianiem przyrody do zwiedzania.
W materiałach związanych z nadaniem nazwy podkreślono, że obecnie ten fragment Karpat Wschodnich jest nie tylko chroniony, ale również powszechnie udostępniany odwiedzającym dzięki działalności parku narodowego prowadzonej od początku przemian ustrojowych w Polsce. W praktyce oznacza to, że tysiące osób przemierzających co roku połoniny korzysta z terenów, których przynależność do Polski była po wojnie przedmiotem negocjacji granicznych i eksperckich analiz.
Konferencja poświęcona profesorowi
Nadanie nazwy przełęczy stało się także impulsem do organizacji działań edukacyjnych i popularyzatorskich związanych z postacią profesora Leszczyckiego. 8 maja 2026 roku, w 119. rocznicę urodzin profesora, w Kinie „Otryt” w Lutowiskach odbyła się konferencja popularnonaukowa pod hasłem: „W Bieszczady – szlakiem zasług Profesora Stanisława Leszczyckiego” W wydarzeniu uczestniczyli przedstawiciele środowisk naukowych oraz instytucji związanych z ochroną przyrody i historią regionu.
Nazwy geograficzne jako element pamięci
Nadawanie nazw przełęczom, szczytom czy dolinom bardzo często ma charakter praktyczny, jednak w wielu przypadkach staje się również elementem budowania pamięci historycznej. W przypadku Przełęczy imienia prof. Stanisława Leszczyckiego szczególne znaczenie ma połączenie geografii, historii oraz współczesnej tożsamości regionu. Nazwa pojawia się bowiem w miejscu odwiedzanym przez tysiące turystów przemierzających Główny Szlak Beskidzki i najpopularniejsze trasy Bieszczadzkiego Parku Narodowego.
To sprawia, że postać profesora będzie obecna nie tylko w opracowaniach naukowych czy publikacjach historycznych, ale również w codziennym doświadczeniu osób odwiedzających Bieszczady. Jednocześnie sama decyzja pokazuje, jak silnie historia regionu związana jest z wydarzeniami politycznymi i geograficznymi XX wieku.
Dziś, wędrując bieszczadzkimi połoninami, podziwiajmy ich piękno, ale także pamiętajmy, że Bieszczady to nie tylko natura, to też historia ludzi, którzy je dla nas ocalili oraz badali
– podkreśla Bieszczadzki Park Narodowy.
Komentarze (0)