Historia zamku w Lesku nierozerwalnie wiąże się z rodem Kmitów. Ostatni przedstawiciele tego możnego rodu zdecydowali się porzucić swoją dotychczasową siedzibę – średniowieczną warownię na Górze Sobień – i wznieść nową rezydencję w Lesku. Drewniany dwór obronny istniał w tym miejscu już w XV wieku. W XVI stuleciu został on zastąpiony murowanym zamkiem, budowanym intensywnie po 1538 roku przez ostatniego z rodu – Piotra Kmitę. Mimo że jego główną rezydencją pozostawał Nowy Wiśnicz, położony znacznie bliżej Krakowa, to właśnie w Lesku powstała znacząca budowla o charakterze rezydencjonalno-obronnym.
Piotr Kmita, marszałek wielki koronny i wojewoda krakowski, wystawił w Lesku wieżę mieszkalną oraz dwukondygnacyjne skrzydło. Po jego śmierci w 1553 roku obiekt był dalej rozbudowywany przez spadkobierców dóbr leskich z rodu Stadnickich. To oni dobudowali kolejne skrzydło mieszkalne, a w połowie XVII wieku przekształcili zamek w obronne założenie na planie czworoboku, otoczone murami, basztami i bastejami.
Zniszczenia i kolejne odbudowy
Pomimo walorów obronnych zamek nie uniknął zniszczeń. W XVIII wieku dwukrotnie padł łupem Szwedów, po czym przez długi czas pozostawał w stanie dalekim od świetności. Po 1765 roku został odbudowany staraniem nowego właściciela – Józefa Ossolińskiego. Odbudowa nie zakończyła jednak burzliwego okresu w dziejach obiektu. W 1783 roku zamek został strawiony przez pożar. W ostatniej dekadzie XVIII wieku pozostawał malowniczą ruiną.
Decyzję o jego rewitalizacji podjął kolejny właściciel dóbr leskich – Ksawery Krasicki. Misję odbudowy powierzył zaprzyjaźnionemu poecie Wincentemu Polowi. W efekcie zamek przekształcono w stylową rezydencję o cechach klasycystycznych, zachowującą starsze elementy i ozdobioną wydatną basteją. Prace ukończono w 1838 roku.
Kolejne roboty budowlane prowadzono po kilkudziesięciu latach, odbudowując rezydencję po zniszczeniach I wojny światowej. Obiekt ponownie został zdewastowany w czasie kolejnej wojny. Ostatecznie odremontowano go w latach 50. XX wieku, przeznaczając na ośrodek wypoczynkowy.
Znaczenie historyczne i architektoniczne
Zamek Kmitów w Lesku to obiekt o dużym znaczeniu historycznym i architektonicznym. Jego bryła i układ przestrzenny są efektem wielowiekowych przekształceń, obejmujących zarówno elementy renesansowe, obronne, jak i klasycystyczne.
Właśnie z uwagi na tę wartość planowana przebudowa ma charakter kompleksowy i wymaga szczegółowego przygotowania. Jej celem jest poprawa stanu technicznego budynku, zwiększenie bezpieczeństwa użytkowników oraz dostosowanie instalacji do współczesnych standardów.
Pierwszy krok: dokumentacja projektowa
Powiat Leski ogłosił postępowanie na wykonanie dokumentacji projektowej dla zadania pod nazwą „Przebudowa zabytkowego Zamku Kmitów w Lesku”. To pierwszy etap poprzedzający właściwe prace budowlane i zarazem kluczowy element całego procesu modernizacji. Inwestycja obejmuje przygotowanie pełnej dokumentacji projektowo-kosztorysowej oraz dokumentacji konserwatorskiej dla XVI-wiecznego obiektu. Opracowanie ma umożliwić przeprowadzenie prac remontowo-modernizacyjnych, przywrócenie w części budynku odpowiedniego standardu użytkowania oraz lepszą adaptację do aktualnych warunków.
Zadanie powinno być realizowane zgodnie z ustawą o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami.
Fot. Kamil Mielnikiewicz
Przewidywane opracowanie dokumentacji budowlanej obejmuje między innymi wymianę pokrycia dachowego wraz z wymianą uszkodzonych krokwi, wymianę starej stolarki okiennej i drzwiowej, przebudowę kotłowni wraz z wymianą instalacji centralnego ogrzewania, wymianę instalacji elektrycznej w zamku, a także roboty towarzyszące związane z powyższymi pracami.
Zakres inwestycji wskazuje, że planowane działania mają charakter techniczny i modernizacyjny, przy jednoczesnym zachowaniu zabytkowego charakteru obiektu.
Modernizacja z poszanowaniem historii
Ogłoszenie postępowania na wykonanie dokumentacji projektowej stanowi formalny początek procesu, który w przyszłości może doprowadzić do kompleksowej poprawy stanu technicznego Zamku Kmitów w Lesku.
Z uwagi na jego XVI-wieczne pochodzenie oraz bogatą historię obejmującą okresy rozbudowy, zniszczeń i odbudów, każde działanie wymaga szczególnej staranności i nadzoru konserwatorskiego. Planowana przebudowa ma na celu nie tylko dostosowanie obiektu do współczesnych standardów użytkowych, ale także zabezpieczenie jego substancji historycznej na kolejne lata.
Komentarze (0)