Regionalna Dyrekcja Lasów Państwowych w Krośnie stała się miejscem szerokiej debaty poświęconej ochronie niedźwiedzia brunatnego oraz metodom zapobiegania sytuacjom konfliktowym z jego udziałem. W szkoleniu i konferencji uczestniczyli przedstawiciele instytucji rządowych, naukowcy, pracownicy parków narodowych oraz leśnicy-praktycy. Tak szeroka reprezentacja środowisk pozwoliła na wieloaspektową analizę problemu, który w ostatnich latach nabiera coraz większego znaczenia w regionie.
Efektem spotkania jest dokument „Wnioski i rekomendacje po konferencji i szkoleniu dot. ochrony niedźwiedzia brunatnego i metod zapobiegania sytuacjom konfliktowym na terenie RDLP w Krośnie”, zatwierdzony 18 lutego 2026 roku przez Mariana Pigana, dyrektora Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w Krośnie. Opracowanie systematyzuje działania w sześciu kluczowych obszarach i wyznacza kierunki dalszych prac organizacyjnych, legislacyjnych oraz finansowych, zarówno w skali regionalnej, jak i krajowej.
Monitoring jako fundament zarządzania populacją
Autorzy raportu jednoznacznie wskazują, że skuteczne zarządzanie populacją niedźwiedzia brunatnego musi opierać się na wiarygodnych danych dotyczących liczebności, dynamiki populacji oraz zasięgu jej występowania na obszarze RDLP w Krośnie. Rekomendowane jest wdrożenie kompleksowych badań liczebności z wykorzystaniem metod genetycznych jako podstawowego narzędzia referencyjnego. Uzupełniająco proponuje się pilotaż metody fotopułapkowej, służącej do szacowania liczby samic z młodymi jako wskaźnika rozrodczego populacji.
Monitoring gatunku powinien być realizowany w ramach Państwowego Monitoringu Środowiska przez Główny Inspektorat Ochrony Środowiska, z zastosowaniem jednolitej metodyki na całym obszarze występowania niedźwiedzia. Autorzy podkreślają, że oficjalne dane o liczebności powinny pochodzić wyłącznie z systemu PMŚ, a w przypadku ich braku należy wskazywać „brak danych”, bez zastępowania ich szacunkami nieopartymi na spójnej metodologii. Raport wskazuje również na konieczność zapewnienia stabilnego finansowania monitoringu i działań ochronnych w perspektywie co najmniej dziesięciu lat oraz utworzenia centralnej bazy danych monitoringowych i materiału biologicznego, umożliwiającej wymianę informacji między instytucjami.
Ramy strategiczne i prawne
W obszarze regulacyjnym rekomenduje się przyjęcie ogólnopolskiego „Planu ochrony niedźwiedzia brunatnego”, który wyznaczyłby jednolite zasady zarządzania gatunkiem. Zarządzanie powinno opierać się na podejściu ekosystemowym, uwzględniającym funkcjonowanie całych kompleksów leśnych oraz powiązania krajobrazowe.
Autorzy dokumentu wskazują na potrzebę analizy wpływu strategii zarządzania populacją niedźwiedzi na aspekty gospodarcze i społeczne. Jednocześnie podnoszą konieczność doprecyzowania definicji prawnej gawry oraz określenia jednoznacznych, naukowo zweryfikowanych kryteriów jej identyfikacji, obejmujących różnorodne miejsca gawrowania – od dziupli i jam ziemnych po wykroty czy gęstwiny. Brak jednoznacznej definicji, jak podkreślono, utrudnia realizację pozostałych funkcji lasu.
Wskazano również na potrzebę określenia wskaźników nasycenia siedliska strukturami potencjalnie wykorzystywanymi do gawrowania w relacji do liczebności populacji, co ma umożliwić racjonalne planowanie działań ochronnych i gospodarczych.
Stałe zespoły interwencyjne i jasne procedury
Istotnym elementem rekomendacji jest utworzenie dwóch stałych zespołów terenowych: operacyjnego oraz prewencyjnego. Zespół operacyjny miałby realizować zadania specjalistyczne, takie jak odłów, immobilizacja, obrożowanie telemetryczne czy pobór materiału badawczego. Zespół prewencyjny odpowiadałby za działania odstraszające i zabezpieczające w obszarach konfliktowych.
Na czele zespołów powinna stać osoba z praktycznym doświadczeniem terenowym i wiedzą specjalistyczną, a w przypadku zespołu operacyjnego – zawsze w obecności lekarza weterynarii kompetentnego w procedurach odławiania dużych drapieżników. Podkreślono konieczność stałości składu, wzajemnego zaufania, pełnej dyspozycyjności oraz wysokiej sprawności operacyjnej. Lasy Państwowe miałyby pełnić rolę zaplecza operacyjnego, zapewniając wsparcie terenowe i logistyczne. Procedura zakładania obroży telemetrycznych powinna umożliwiać monitorowanie przemieszczania się osobników problemowych, szybką reakcję w przypadku ich zbliżania się do obszarów konfliktowych, a także realizację celów poznawczych.
Rekomendacje zakładają stabilne finansowanie interwencji oraz jasno określoną procedurę decyzyjną obejmującą między innymi odpłaszanie, odłów, relokację, a w sytuacjach krytycznych eliminację osobnika. Wskazano również na potrzebę doprecyzowania kompetencji pomiędzy RDOŚ, Lasami Państwowymi a jednostkami samorządu terytorialnego oraz dostosowania narzędzi do specyfiki pracy z dużymi drapieżnikami w oparciu o obowiązujące przepisy prawa.
Prewencja i gospodarka odpadami
Autorzy raportu jednoznacznie wskazują, że ograniczenie dostępu niedźwiedzi do antropogenicznych źródeł pokarmu stanowi podstawowy element redukcji konfliktów na linii człowiek–niedźwiedź.
Rekomendowana jest modyfikacja systemów zbiórki i przechowywania odpadów w gminach położonych w strefie stałego występowania gatunku, w tym stosowanie zabezpieczonych kontenerów oraz ochrona kompostowników. Zasadne jest również wsparcie finansowe dla gmin i mieszkańców w zakresie zakupu skutecznych zabezpieczeń technicznych oraz ocena efektywności wdrażanych rozwiązań.
W dokumencie wskazano także na potrzebę rozważenia wdrożenia lokalnych systemów ostrzegania mieszkańców przed pojawieniem się osobników problemowych.
Edukacja i współpraca społeczna
Kolejnym filarem rekomendacji są działania edukacyjne skierowane do mieszkańców, turystów oraz podmiotów branży turystycznej. W proces planowania działań ochronnych powinny zostać włączone jednostki samorządu terytorialnego. Autorzy raportu podkreślają, że transparentność danych oraz ich oparcie na jednolitej metodyce stanowią warunek budowania zaufania społecznego i skutecznej współpracy.
Projekt RDOŚ w Rzeszowie
W obliczu narastającej skali konfliktów generowanych przez osobniki problemowe oraz gwałtownego wzrostu szkód, Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Rzeszowie opracowała projekt „Ochrona niedźwiedzia brunatnego poprzez minimalizację sytuacji konfliktowych z jego udziałem na terenie województwa podkarpackiego”.
Projekt o budżecie 16 milionów złotych zakłada powołanie profesjonalnego zespołu do odłowu, obrożowania i płoszenia niedźwiedzi problemowych, zakup specjalnych kontenerów na odpady dla gmin, 30 obroży telemetrycznych oraz wyposażenie zespołu. Przewidziano również stworzenie platformy rejestrującej zdarzenia i obserwacje, wdrożenie systemu alertowania mieszkańców oraz poprawę naturalnej bazy żerowej poprzez nasadzenia drzew owocowych w głębi lasu, we współpracy z nadleśnictwami RDLP w Krośnie.
Efektywne funkcjonowanie zespołu operacyjnego wymaga, jak wskazano w dokumencie, uregulowania stanu prawnego w zakresie wykorzystania broni gładkolufowej i amunicji gumowej do płoszenia osobników konfliktowych.
źródło: Regionalna Dyrekcja Lasów Państwowych w Krośnie/Magdalena Misiorowska
Komentarze (0)