Początki nekropolii
Jak wskazują oficjalne rejestry, cmentarz został założony w latach 1946 -1947 przez 34 Pułk Strzelców Budziszyńskich, który stacjonował wówczas w Baligrodzie. Pierwotnie miejsce to stało się punktem spoczynku dla polskich żołnierzy m.in. Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego, grup manewrowych Wojsk Ochrony Pogranicza oraz 16 Pułku Piechoty, którzy polegli w walkach z oddziałami UPA.
Sytuacja zmieniła się w 1953 roku, kiedy to, według zapisów ewidencyjnych, nekropolię poszerzono o część południową. To właśnie wtedy zaczęto tu przenosić szczątki żołnierzy radzieckich ekshumowanych z wielu okolicznych miejscowości, takich jak: Przemyśl, Lesko, Ustrzyki Dolne, Krosno, Jarosław, Cisna i Solinka.
Tysiące poległych, nieliczni zidentyfikowani
Skala pochówków w Baligrodzie, udokumentowana w ewidencji, jest poruszająca. Na cmentarzu znajduje się łącznie 154 mogiły zbiorowe, z czego 108 stanowią mogiły radzieckie, a 46 polskie. Szacuje się, że spoczywa tu około 5 700 poległych żołnierzy.
Większość z nich pozostaje bezimienna. Z rejestrów wynika, że zaledwie 981 osób udało się zidentyfikować. Wśród nich znajduje się: 823 żołnierzy Armii Radzieckiej, 154 żołnierzy Wojska Polskiego poległych w walkach z UPA oraz 4 żołnierzy Wojska Polskiego, którzy zginęli podczas kampanii wrześniowej w 1939 roku.
Symbolika i architektura pamięci
W opisie technicznym zawartym w Ewidencji Miejsc Pamięci wskazano, że mogiły ułożone są w rzędach i otoczone lastrykowymi obramowaniami wypełnionymi ziemią z nasadzeniami roślinnymi. To, co rzuca się w oczy podczas pobytu w tym miejscu to różnorodna symbolika: na grobach polskich ustawiono lastrykowe krzyże, natomiast na radzieckich tzw. poduszki z pięcioramiennymi gwiazdami.
U wejścia na cmentarz stoi wysoki, brzozowy krzyż z metalową tablicą w kształcie ryngrafu. Widnieje na niej inskrypcja wzywająca przechodnia do refleksji nad losem żołnierzy:
Przechodniu! Spójrz na ten krzyż
Żołnierze polscy wznieśli go w zwyż
Ścigając faszystów przez lasy, góry i skały
Dla Ciebie Polsko i dla Twojej chwały
Obok krzyża, na ośmiu żeliwnych tablicach, wyryto nazwiska większości zidentyfikowanych żołnierzy.
Centralnym punktem nekropolii jest pomnik z tarczą ozdobioną mieczami grunwaldzkimi. W 2016 roku na pomniku umieszczono nową tablicę inskrypcyjną, która upamiętnia żołnierzy Wojska Polskiego poległych w latach 1939-1944, żołnierzy Wojska Polskiego i Wojsk Ochrony Pogranicza walczących z UPA (1944-1947) oraz żołnierzy Armii Czerwonej poległych w walce z Niemcami (1944-1945).
Oficerowie z 1939 roku i ofiary wojny
Cmentarz w Baligrodzie stał się również miejscem spoczynku dla oficerów, których szczątki przeniesiono tu w późniejszych latach. Informacje o tym znajdziemy na tablicy z 2001 roku poświęconej oficerom 8 PP 3 DP Legionów: kpt. Eugeniuszowi Boguckiemu oraz por. Wacławowi Sadowskiemu. Polegli oni 8 października 1939 roku pod Roztokami podczas próby przedostania się na Węgry. Ich prochy, wraz ze szczątkami innych niezidentyfikowanych żołnierzy Wojska Polskiego, przeniesiono do Baligrodu w 1964 roku z cmentarza w Solince.
Spoczywa tu również kpt. dypl. Edward Jan Hełczyński, poległy pod Nowosiółkami, oraz szer. Penner z 2 Pułku Strzelców Podhalańskich, którego szczątki przeniesiono z Olszanicy.
Bieżąca opieka i modernizacja
Pierwszą modernizację cmentarza przeprowadzono w 1984 roku. Obecnie obiekt jest sukcesywnie poddawany pracom remontowym. Jak wynika z ewidencji, w ich trakcie usunięto m.in. rozrośnięte żywotniki, zastępując je niską roślinnością ozdobną, a prace te są finansowane głównie ze środków Wojewody.
Cmentarz leży przy drodze głównej. Jadąć w kierunku Cisnej warto się tu zatrzymać.
Źródła
- Baligród - cmentarz żołnierzy Wojska Polskiego i Armii Radzieckiej, (w:) Ewidencja Miejsc Pamięci Narodowej Podkarpackiego Urzędu Wojewódzkiego w Rzeszowie.
Komentarze (0)