Karpacki rozstaj wód
Choć zdecydowana większość terytorium Polski leży w zlewisku Morza Bałtyckiego, Bieszczady kryją w sobie obszary, z których wody płyną w zupełnie innym kierunku - na południowy wschód, zasilając ostatecznie Morze Czarne. Kluczową rolę odgrywają tu dwa odrębne bieszczadzkie dorzecza: Strwiąża oraz Mszańca, będące dopływami Dniestru.
Sama Przełęcz nad Żłobkiem leży bezpośrednio na linii działu wodnego oddzielającego dorzecze Sanu od dorzecza Strwiąża. Spływ wód ma tutaj ciekawy przebieg, ściśle powiązany z ukształtowaniem pasma Żukowa. Deszcz spadający na stoki południowo-zachodnie, spływając w kierunku miejscowości Rabe, zasila potok Rabe, który wpada do Sanu i ostatecznie zmierza ku Bałtykowi.
Wystarczy jednak przejść zaledwie kilkadziesiąt metrów dalej, na stoki północno-wschodnie opadające w stronę Żłobka, by krople deszczu zasiliły potok Żłobek (nazywany też Żłobasem). Ten z kolei odprowadza wody bezpośrednio do Strwiąża, czyli jedynej rzeki w Polsce, która płynie na wschód i za granicą państwa wpada do Dniestru, uchodzącego do Morza Czarnego. Drugie z czarnomorskich dorzeczy w tym regionie (dorzecze Mszańca) leży już poza bezpośrednim sąsiedztwem przełęczy, bardziej na południe w okolicach Bystrego.
Skąd wzięła się nazwa „Prislop”?
Geograficzny punkt wododziałowy na przełęczy nosi historyczną nazwę „Prislop”. Słowo to wywodzi się z języka rumuńskiego i oznacza przełęcz. Termin ten dotarł w te rejony w XIV wieku wraz z wędrówkami pasterzy wołoskich, którzy przemieszczali się ze swoimi stadami owiec wzdłuż całego łuku Karpat.
Wołosi nie tylko skolonizowali te trudnodostępne tereny na prawie wołoskim, ale przenieśli ze sobą słownictwo, tradycje oraz kulturę pasterską, która na stałe wrosła w bieszczadzkie krajobrazy, pozostawiając trwały ślad w nazewnictwie tutejszych przełęczy i szczytów.
Symboliczny pomost kulturowy i parzenice
Z pasterskim dziedzictwem ściśle wiąże się współczesne oznaczenie tego hydrologicznego fenomenu. Na przełęczy umieszczono tablicę edukacyjno-informacyjną, na której wycięto ozdobne parzenice.
Te tradycyjne motywy zdobnicze, wywodzące się bezpośrednio z dawnej kultury pasterskiej Karpat, niosą przekaz symboliczny. Reprezentują bowiem kulturę góralską Karpat Zachodnich (których rzeki spływają do Bałtyku) oraz Karpat Wschodnich (których wody płyną ku Morzu Czarnemu). Przełęcz nad Żłobkiem staje się w ten sposób nie tylko fizyczną granicą zlewisk, lecz także symbolicznym pomostem łączącym różne grupy karpackich górali
Co ciekawe, na terenie gminy Czarna znajdują się jeszcze dwa inne oznaczenia europejskiego działu wodnego. W odróżnieniu od tablicy edukacyjnej na przełęczy, tam mają one formę pionowych słupów wododziałowych. Jeden z nich zlokalizowany jest w miejscowości Lipie (w rejonie określanym jako Kraina Lipiecka), natomiast drugi w Bystrem, w pobliżu dorzecza Mszańca.
Chwila refleksji na granicy zlewisk
Przełęcz nad Żłobkiem to dobre miejsce, by zatrzymać się i odpocząć podczas podróży Wielką Obwodnicą Bieszczadzką. Jednak przygotowana tu infrastruktura rekreacyjna, w tym parking, duża drewniana wiata czy miejsce na ognisko, to nie wszystko. Zatrzymując się w tym miejscu, warto podejść do tablicy edukacyjnej z parzenicami i uświadomić sobie, że stoimy na samej krawędzi dwóch wielkich europejskich systemów rzecznych.
To również unikalna okazja do refleksji nad tym, jak potęga natury i dawne karpackie tradycje wciąż przeplatają się w tym niezwykłym, bieszczadzkim zakątku. Widać je na tablicach edukacyjnych, w nazwach miejscowości, potoków i przełęczy, a samemu można poczuć wędrując bieszczadzkimi szlakami...
Źródła:
- Andrzej Olejko, Działania lotnicze w pasie karpackim w latach 1914-1947, Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, Rzeszów 2005.
- Tablice edukacyjno-informacyjne na przełęczy, Nadleśnictwo Ustrzyki Dolne.
Komentarze (0)