Rabe: Ta świątynia przez lata służyła jako magazyn dla ikon. Dziś jest kościołem (ZDJĘCIA)

Dzieło mieszkańców

Cerkiew w Rabem wzniesiono w latach 1858-1859 z fundacji mieszkańców wsi, na miejscu starszych budowli. Jej konsekracja odbyła się w 1861 roku. Świątynia była filią parafii w Hoszowie, choć plebania mieściła się w Rabem i tutaj urzędował proboszcz.

Drewniana budowla została wzniesiona w konstrukcji zrębowej i ma charakterystyczny, trójdzielny układ. Składa się z babińca, nawy i prezbiterium, do którego od północy przylega zakrystia. Nad nawą znajduje się wieżyczka na ośmiobocznym bębnie, zwieńczona ślepą latarnią, kopułą i krzyżem. Charakterystycznym elementem świątyni jest również drewniany portyk wejściowy wsparty na słupach.

Od świątyni do magazynu...

Po 1951 roku cerkiew nie była już użytkowana. W kolejnych latach okresowo wykorzystywano ją jako magazyn. Przechowywano w niej m.in.  ikony zwiezione z okolicznych cerkwi. Ten etap historii budynku trwał do czasu, gdy świątynia otrzymała nowe przeznaczenie.

W Rabem zachowały się również elementy dawnego wyposażenia cerkwi. W świątyni znajduje się ikonostas, a także ikony i fragmenty wyposażenia pochodzące z nieistniejącej już cerkwi w Lutowiskach. Gmina Czarna podaje, że zachowane wyposażenie stanowi istotną część wartości zabytkowej obiektu.

Kiedyś cerkiew, a obecnie kościół w Rabem, zdj. Aleksandra Szeligowska

Kościół Świętej Rodziny

W 1971 roku świątynia została przejęta przez Kościół rzymskokatolicki i od tego czasu pełni funkcję kościoła filialnego parafii w Czarnej Górnej. W latach 1973-1974 przeprowadzono jej generalny remont, a w 1974 roku odbyło się uroczyste poświęcenie świątyni.

Dawna cerkiew zachowała jednak wiele elementów przypominających o jej pierwotnej funkcji. W jej wnętrzu znajduje się ikonostas oraz ikony związane z wyposażeniem dawnych cerkwi. W 2024 roku prowadzono również prace konserwatorskie i restauratorskie przy ikonostasie. Przy świątyni zachował się też dawny cmentarz - świadek minionych dziejów.

Obok kościoła znajduje się murowana dzwonnica z XX wieku, pełniąca również funkcję bramy. Oryginalne dzwony zaginęły w latach 50. XX wieku, jednak w samym otoczeniu można zobaczyć pozostałości dawnego cmentarza i przedwojenne nagrobki, które przypominają o złożonej, wielokulturowej historii Bieszczadów.

Świadectwo historii zapisanej w drewnie...

Dawna cerkiew św. Mikołaja w Rabem przeszła przez kilka różnych etapów swojej historii: od greckokatolickiej świątyni, przez powojenny okres nieużytkowania i magazynowania ikon, aż po obecny czas, gdy służy jako kościół pw. Świętej Rodziny.

Jej drewniana konstrukcja, zachowany ikonostas, dawne ikony, dzwonnica i pozostałości cmentarza tworzą wyjątkowy zespół, w którym do dziś można odnaleźć ślady przeszłości Rabego. To miejsce, które przypomina, że historia Bieszczadów zachowała się nie tylko w dokumentach, lecz także w starych, drewnianych świątyniach stojących przy bieszczadzkich drogach.

Świątynia w Rabem i stare nagrobki, zdj. Aleksandra Szeligowska

Drewniany kościół w Rabem jest dziś jednym z zabytkowych obiektów sakralnych gminy Czarna. 15 marca 1969 roku został wpisany do rejestru zabytków. Świątynia znajduje się na początku ścieżki historyczno-przyrodniczej „Rabe”. To właśnie stąd rozpoczyna się trasa prowadząca przez okolice Rabego, pozwalająca poznawać przyrodę i historię tej części Bieszczadów. W takich miejscach jak Rabe ta przeszłość wciąż jest obecna - w dawnych świątyniach, pozostałościach cmentarzy i zachowanych śladach trudnej i złożonej historii regionu...

Zobacz, jak wygląda kościół pw. Świętej Rodziny, dawna cerkiew greckokatolicka pw. św. Mikołaja w Rabem, w galerii poniżej.

Źródła:

1. Gmina Czarna, Obiekty zabytkowe - Kościół filialny pw. Świętej Rodziny, dawniej cerkiew greckokatolicka pw. św. Mikołaja w Rabem.
2. Gmina Czarna, Ścieżka historyczno-przyrodnicza „RABE”.
3. Dziennik Urzędowy Województwa Podkarpackiego, Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Gminy Czarna na lata 2025-2028, poz. 116, 2026, Dziennik Podkarpacki.
4. Narodowy Instytut Dziedzictwa, Rejestr zabytków nieruchomych województwa podkarpackiego, stan na 31.12.2025 - wpis dotyczący dawnej cerkwi greckokatolickiej pw. św. Mikołaja w Rabem, nr rejestru A-133.
5. Parafia pw. Podwyższenia Krzyża Świętego w Czarnej, Świątynie - Rabe.
6. Gmina Czarna, Prace konserwatorskie i restauratorskie przy ikonostasie w kościele pw. Świętej Rodziny w Rabem, informacje dotyczące zakresu prac konserwatorskich przy ikonostasie.