Podkarpacka Regionalna Organizacja Turystyczna poinformowała o laureatach regionalnego etapu Konkursu na Najlepszy Produkt Turystyczny. Wśród wyróżnionych znalazły się miejsca, wydarzenia i inicjatywy pokazujące różnorodność turystyczną województwa. W gronie produktów uhonorowanych Certyfikatem POT znalazło się Ekomuzeum Węgla Drzewnego „Na Wypale” w Radoszycach, zlokalizowane na pograniczu Bieszczadów i Beskidu Niskiego. Miejsce zostało również zgłoszone do Certyfikatu Internautów.
Dla Radoszyc jest to szczególne wyróżnienie, ponieważ Ekomuzeum powstało stosunkowo niedawno – w lipcu 2023 roku – a jego działalność koncentruje się na dziedzictwie, które przez lata było jednym z elementów gospodarki i kultury Bieszczadów. Chodzi o wypalanie węgla drzewnego, smolarstwo oraz tradycyjne rzemiosła związane z drewnem i ogniem.
Podkarpackie produkty turystyczne wyróżnione
Jak poinformowała Podkarpacka Regionalna Organizacja Turystyczna, w tegorocznej edycji regionalnego konkursu kapituła wyłoniła laureatów w kilku kategoriach. Wśród produktów, które otrzymały Certyfikat POT, znalazły się Ekomuzeum Węgla Drzewnego „Na Wypale”, Centrum Dowodzenia Twierdza Przemyśl oraz Muzeum Centralnego Okręgu Przemysłowego. Ekomuzeum „Na Wypale” zostało jednocześnie zgłoszone do Certyfikatu Internautów. Tytuł Turystycznego Odkrycia Roku otrzymał Fort XI Duńkowiczki. Z kolei Złoty Certyfikat POT przyznano Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku.
Wybrane podkarpackie produkty turystyczne będą teraz reprezentować region w etapie ogólnopolskim Konkursu na Najlepszy Produkt Turystyczny organizowanym przez Polską Organizację Turystyczną. W tym gronie znalazło się również Ekomuzeum Węgla Drzewnego „Na Wypale” w Radoszycach.
Ekomuzeum powstało w 2023 roku
Ekomuzeum Węgla Drzewnego „Na Wypale” w Radoszycach powstało w lipcu 2023 roku. Jego lokalizacja na pograniczu Bieszczadów i Beskidu Niskiego nie jest przypadkowa. To właśnie z tym obszarem związana jest historia wypału węgla drzewnego, smolarstwa i zawodów, które przez lata były częścią lokalnego krajobrazu gospodarczego i kulturowego. Główną ideą Ekomuzeum jest prezentowanie i zachowanie dziedzictwa przemysłowego oraz kulturowego związanego z wypalaniem węgla drzewnego, smolarstwem i innymi tradycyjnymi rzemiosłami charakterystycznymi dla tego obszaru.
Nie chodzi więc wyłącznie o pokazanie dawnego sposobu produkcji. Ważnym elementem działalności jest również przypomnienie historii ludzi, którzy wykonywali ten zawód oraz pokazanie narzędzi, metod i warunków pracy związanych z wypałem.
Pamięć o zawodzie smolarza
Jednym z najważniejszych elementów działalności Ekomuzeum jest utrwalanie historii zanikających zawodów. Wśród nich szczególne miejsce zajmuje profesja smolarza, która przez wieki była istotnym elementem gospodarki i kultury Bieszczadów. Dziś zawód ten stopniowo zanika. Wraz z ograniczaniem tradycyjnego wypału węgla drzewnego znika również pamięć o ludziach, którzy zajmowali się tą pracą. Ekomuzeum „Na Wypale” powstało między innymi po to, aby temu zapobiec. Odwiedzający mogą nie tylko zobaczyć elementy związane z dawnym wypałem, ale również dowiedzieć się, jak wyglądała praca smolarzy i jakich narzędzi używano. W tym celu wykorzystywane są rekonstrukcje tradycyjnych metod wypalania węgla drzewnego oraz pokazy archeologii doświadczalnej.
Na terenie Ekomuzeum organizowane są także warsztaty i pokazy związane z dawnymi technikami wytwórczymi oraz procesami wykorzystującymi drewno i ogień. Znajduje się tam również figura św. Tybolda z Provins, patrona smolarzy.
Jak dawniej wypalano węgiel?
Historia wypału węgla drzewnego w tej części Polski sięga wielu lat. Jedną z najstarszych metod było wykorzystywanie mielerzy. Były to odpowiednio ustawione stosy drewna, które następnie przykrywano gliną, ziemią i darnią. W tak przygotowanej konstrukcji odbywał się proces wypału. W latach 80. XX wieku, wraz ze wzrostem zapotrzebowania na węgiel drzewny, opracowano nowy sposób jego produkcji. Pojawiły się retorty, czyli stalowe piece. Nowa technologia pozwalała skrócić czas wypału, a otrzymywany w ten sposób produkt zawierał mniej zanieczyszczeń. To właśnie duże stalowe retorty, z których podczas wypału unoszą się charakterystyczne kłęby dymu, stały się jednym z rozpoznawalnych elementów bieszczadzkiego krajobrazu.
Dziś takich miejsc jest już niewiele. Wypał drewna w retortach został w dużej mierze wyparty przez nowoczesne technologie oraz import tego rodzaju towaru z zagranicy.
Nie tylko historia, ale również żywa praca
Ekomuzeum w Radoszycach nie ogranicza się do prezentowania eksponatów czy opowiadania o historii. Na miejscu pracuje smolarz, który obsługuje retorty i jednocześnie opowiada odwiedzającym o swoim zawodzie. Turyści mogą zobaczyć więc nie tylko samą infrastrukturę związaną z wypałem, ale również proces, który jest z nią związany. Możliwe jest także zwiedzanie z przewodnikiem. Podczas takiego zwiedzania odwiedzający mogą dowiedzieć się więcej o poszczególnych etapach wypału, o tym, jakie drewno jest wykorzystywane oraz dlaczego poszczególnych rodzajów drewna nie wolno ze sobą mieszać.
Na turystów czekają między innymi retorty, dawny barak czy zabytkowy samochód. Wszystkie te elementy tworzą miejsce, w którym historia wypału węgla drzewnego nie jest przedstawiana wyłącznie jako odległa przeszłość. Można zobaczyć związane z nią obiekty, poznać sposób pracy i posłuchać o zawodzie, który stopniowo znika.
Komentarze (0)