To ważne rozróżnienie. Oznaczenie miejsca pozwala je odnaleźć. Strategia odpowiada natomiast na kolejne pytania: dla kogo powstał szlak, co ma go wyróżniać spośród innych atrakcji, jak prowadzić turystę pomiędzy oddalonymi punktami i jak połączyć edukację historyczną z pieszą, rowerową oraz konną wędrówką.
Strategia jako plan dalszego życia szlaku
Strategię warto rozumieć jako wspólny plan rozwijania szlaku po zakończeniu prac terenowych. To ona pomaga utrzymać jednolity charakter 24 punktów, wyznacza sposób opowiadania o ich historii i wskazuje, jak docierać do różnych grup odbiorców: mieszkańców, rodzin, szkół, turystów aktywnych i pasjonatów dziejów pogranicza. Dzięki temu każdy samorząd może pokazywać własne miejsca i bohaterów, nie tracąc związku ze wspólną marką całej trasy.
Grafika projektowa: Wiercany Design dla Gminy Lutowiska
Strategia jest odrębnym rezultatem projektu
17 lipca Gmina Cisna opublikowała materiał „Na straży granicy II Rzeczypospolitej”, w którym oficjalnie potwierdziła opracowanie strategii produktu turystycznego. Artykuł przypomina, że powołana w 1928 roku Straż Graniczna chroniła granicę państwa, kontrolowała ruch graniczny i przeciwdziałała przemytowi oraz nielegalnym przekroczeniom.
Oficjalna karta projektu Gminy Lutowiska wymienia trzy odrębne rezultaty: strategię produktu turystycznego, wyznaczenie i oznakowanie szlaku oraz odtworzenie trasy kurierskiej ZWZ-AK „Las” wraz z aplikacją turystyczną. Dokument strategiczny nie jest więc opisem wykonanych tablic, lecz warstwą porządkującą rozwój i promocję całego przedsięwzięcia.
Projekt realizują wspólnie Gmina Lutowiska, jako lider, i słowacka Obec Stakčín. Jego celem jest rozwijanie zrównoważonej turystyki opartej na lokalnym dziedzictwie kulturowym i historycznym, a także wzmacnianie lokalnej tożsamości i współpracy mieszkańców pogranicza.
Głosy, które nadały szlakowi znaczenie
Podczas inauguracji projektu Radio VIA zarejestrowało wypowiedzi osób reprezentujących Straż Graniczną, środowisko historyczne i samorządy. Z tych głosów wyłania się sens przyjęty później w komunikacji produktu: pamięć o poprzednikach ma łączyć się z nową ofertą dla turystów i współpracą wielu gmin.
gen. bryg. SG Tomasz Zybiński - komendant Bieszczadzkiego Oddziału SG (1:38)
Źródło: Radio VIA, nagranie z 22.05.2026. Otwórz nagranie w nowym oknie.
Waldemar Bocheński - prezes Stowarzyszenia Weteranów Polskich Formacji Granicznych (8:24)
Źródło: Radio VIA, nagranie z 22.05.2026. Otwórz nagranie w nowym oknie.
Janusz Krupa - wójt Gminy Lutowiska (1:39)
Źródło: Radio VIA, nagranie z 22.05.2026. Otwórz nagranie w nowym oknie.
Od dnia otwarcia do długofalowej opowieści
22 maja w Dwerniku symbolicznie odsłonięto szlak obok zachowanej placówki Straży Granicznej z okresu II Rzeczypospolitej. Później uroczystości przeniosły się do Lutowisk. Jak dokumentowało Radio Bieszczady, program obejmował dwa wykłady Waldemara Bocheńskiego: o granicach i pograniczu oraz o zadaniach Straży Granicznej w latach 1928-1939. Krystyna Chowaniec mówiła o trasach kurierskich ZWZ-AK, a część muzyczną tworzyły koncert Orkiestry Reprezentacyjnej Straży Granicznej i występy zespołu artystycznego 5 Batalionu Strzelców Podhalańskich.
Ta różnorodność dobrze wyjaśnia potrzebę strategii. Szlak nie powinien kończyć się na jednorazowej inauguracji. Może rozwijać się poprzez spotkania z historią, wycieczki tematyczne, materiały cyfrowe, wydarzenia lokalne i kolejne formy aktywnego odkrywania terenu.
Turysta dostaje wybór, a nie jeden obowiązkowy przebieg
Szlak nie jest pojedynczą linią prowadzoną jednym kolorem przez góry. To sieć miejsc rozłożonych na terenie sześciu gmin: Lutowiska, Cisna, Komańcza, Jaśliska, Dukla i Krempna. Taki układ pozwala zwiedzać go etapami i wybierać punkty zgodnie z czasem, kondycją oraz zainteresowaniami.
Na oficjalnej stronie szlaku dostępne są mapa 24 punktów, plik GPX, regulamin odznaki i formularz wniosku. Kody QR na tablicach łączą miejsce w terenie z informacjami cyfrowymi.
Odznaka ma trzy stopnie. Brązowy wymaga odwiedzenia sześciu tablic oraz pokonania 12 kilometrów pieszo lub konno albo 24 kilometrów rowerem. Stopień srebrny można zdobyć po odwiedzeniu łącznie 12 tablic i spełnieniu wymagań kilometrowych, a złoty po dotarciu do wszystkich 24 punktów.
Jeden produkt, wiele możliwych podróży
Najważniejszym zadaniem strategii jest utrzymanie wspólnego charakteru przedsięwzięcia mimo geograficznego rozproszenia. Każda dawna placówka ma własną historię, lecz wszystkie należą do tego samego systemu ochrony granicy i tej samej przestrzeni pogranicza. Mapa, jednolite oznakowanie, cyfrowe odsyłacze, odznaka i wspólna komunikacja pomagają czytać je jako części jednej całości.
Dla turysty oznacza to możliwość powrotu w Bieszczady i Beskid Niski po kolejne fragmenty opowieści. Dla samorządów szansę na promocję miejsc pozostających poza najbardziej zatłoczonymi trasami. Dla mieszkańców narzędzie zachowania pamięci o ludziach, których służba i codzienność były związane z granicą.
Projekt „Transgraniczny Szlak Dawnych Placówek Straży Granicznej”, nr INT/KAR/II/0037, jest współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Funduszu Małych Projektów Programu Interreg Polska-Słowacja 2021-2027. Lider projektu: Gmina Lutowiska. Partner projektu: Obec Stakčín.
Projekty graficzne: wiercany.com
Komentarze (0)