Bieszczady są miejscem występowania wielu rzadkich gatunków zwierząt, jednak niewiele z nich budzi tak duże zainteresowanie jak wąż Eskulapa. To największy wąż występujący nie tylko w Polsce, ale również w całej Europie Środkowej. Jego obecność w naszym kraju ogranicza się przede wszystkim do jednego regionu – właśnie Bieszczadów. Spotkanie z tym gadem dla wielu osób może być zaskakujące. Sam widok długiego, smukłego węża wywołuje często emocje, szczególnie wśród turystów przemierzających leśne szlaki. Eksperci podkreślają jednak, że wąż Eskulapa nie stanowi zagrożenia dla człowieka. Jest gatunkiem niejadowitym, a jego obecność świadczy przede wszystkim o wysokiej wartości przyrodniczej danego obszaru.
Największy wąż Polski
Przeciętna długość ciała węża Eskulapa przekracza dwa metry. Najdłuższy odnotowany osobnik osiągnął imponujące 225 centymetrów długości. W polskich Bieszczadach największy znaleziony okaz mierzył 161 centymetrów. Interesującą cechą tego gatunku jest fakt, że samce są zazwyczaj większe od samic. W świecie węży nie jest to zjawisko powszechne, dlatego często zwraca uwagę herpetologów zajmujących się badaniem gadów. Pomimo znacznych rozmiarów Eskulap nie należy do agresywnych zwierząt. Prowadzi skryty tryb życia i najczęściej unika kontaktu z człowiekiem.
Podstawę diety węża Eskulapa stanowią niewielkie zwierzęta. Żywi się przede wszystkim małymi ssakami, jaszczurkami, ptakami, pisklętami oraz jajami. Polowanie przebiega w charakterystyczny dla wielu dusicieli sposób. Wąż chwyta zdobycz pyskiem, następnie owija się wokół niej i stopniowo ją unieruchamia. Dopiero po uduszeniu ofiary połyka ją w całości.
Gdzie można spotkać węża Eskulapa?
Obecnie regionem Polski, gdzie najczęściej wąż Eskulapa występuje naturalnie, są Bieszczady. W przeszłości był obserwowany również nad Dunajcem, w rejonie Gorców, Beskidu Sądeckiego oraz nad Popradem. Dziś jego krajowy zasięg jest znacznie bardziej ograniczony.
Wąż ten żyje głównie w dolinie Sanu (Nadleśnictwo Lutowiska), ale również nad Zalewem Solińskim, notowany był wielokrotnie w Beskidzie Niskim (Cergowa, Zyndranowa), w okolicach Radoszyc, a nawet pod Przemyślem
– przekazał portalowi wBieszczady.pl, Edward Marszałek, rzecznik prasowy Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w Krośnie.
Wąż Eskulapa wybiera przede wszystkim tereny leśne. Można spotkać go na polanach, skrajach lasów, w pobliżu zabudowań oraz w rejonach dawnych kamieniołomów. Unika natomiast otwartych przestrzeni narażonych na intensywne nasłonecznienie. Znacznie częściej przebywa w zaroślach, przy drogach leśnych czy na skalistych zboczach. Charakterystyczną cechą gatunku jest duże przywiązanie do miejsca bytowania. Zdarza się, że przez wiele lat korzysta z tej samej kryjówki i pozostaje na stosunkowo niewielkim obszarze.
Jedną z najbardziej interesujących cech Eskulapa są jego zdolności wspinaczkowe. Choć większość czasu spędza na ziemi, potrafi bez większych problemów wspinać się na skały, drzewa, a nawet dachy budynków. Najczęściej nie przekracza wysokości około 2,5 metra. Możliwość sprawnego poruszania się w pionie zawdzięcza elastycznej budowie ciała oraz specjalnym tarczkom znajdującym się po stronie brzusznej, które zwiększają przyczepność do podłoża.
Aktywny od wiosny do jesieni
Okres aktywności węża Eskulapa przypada od kwietnia do października. Dorosłe osobniki pojawiają się po zimowym spoczynku już wczesną wiosną. Młode węże budzą się nieco później, zazwyczaj na przełomie kwietnia i maja. W czasie upałów często można spotkać je w pobliżu zbiorników wodnych. Zimą natomiast zapadają w hibernację. Okres ten spędzają najczęściej w szczelinach skalnych, pod korzeniami drzew lub w opuszczonych norach.
Leśnicy od lat chronią ten gatunek
Ze względu na niewielką liczebność populacji wąż Eskulapa od wielu lat objęty jest działaniami ochronnymi. Jak przypomina Edward Marszałek, Nadleśnictwo Lutowiska realizowało specjalny program ochrony gatunku. Około 20 lat temu, przy wsparciu finansowym EkoFunduszu, przygotowano oczka wodne oraz rozpoczęto mozaikowe wykaszanie dawnych łąk. W ramach projektu zbudowano także siedem specjalnych „inkubatorów” w postaci dużych stert kamieni i trocin, które miały służyć jako miejsca rozrodu dla gadów. Całkowity koszt realizacji przedsięwzięcia wyniósł około 50 tysięcy złotych.
Przez pierwsze dwa lata wylęgarnie znakomicie zdały egzamin. W każdej niemal stercie można było stwierdzić obecność węży, czy to po śladach na wilgotnych trocinach, czy po wylinkach. Znajdowano w nich do 15 jaj, często też obserwowano kilkunastocentymetrowej długości młode wężyki
– przekazuje Edward Marszałek.
Jednocześnie podkreślano, że takie miejsca wymagają regularnego odnawiania, ponieważ wraz z upływem czasu tracą swoje właściwości i przestają być odpowiednie dla rozrodu. Dlatego w 2009 roku leśnicy z Lutowisk, współpracując z naukowcami z Instytutu Ochrony Przyrody PAN w Krakowie, ponownie zaangażowali się w działania związane z inwentaryzacją stanowisk gatunku oraz tworzeniem nowych miejsc rozrodu.
Skąd pochodzi nazwa Eskulap?
Historia nazwy tego niezwykłego gada sięga czasów starożytnych. Eskulap, czyli łaciński Aesculapius, był rzymskim odpowiednikiem greckiego Asklepiosa – boga sztuki lekarskiej. Tradycyjnie przedstawiano go z laską oplecioną przez węża. Ten symbol przetrwał do współczesności i do dziś jest powszechnie kojarzony z medycyną oraz farmacją.
Jak przypomina Edward Marszałek, wąż Eskulapa od wieków budził zainteresowanie ludzi. Jego spokojne usposobienie, stosunkowo łatwe oswajanie oraz wyjątkowe zdolności wspinaczkowe sprawiały, że w wielu kulturach cieszył się szczególnym szacunkiem.
Gatunek, który bardziej potrzebuje naszej ochrony niż obaw
Choć spotkanie z ponadmetrowym lub nawet dwumetrowym wężem może budzić emocje, eksperci podkreślają, że Eskulap nie stanowi zagrożenia dla człowieka. Jest natomiast jednym z najrzadszych i najbardziej zagrożonych gadów występujących w Polsce.
Jego obecność w Bieszczadach stanowi dowód wyjątkowej wartości przyrodniczej tego regionu. To również przypomnienie, że obok znanych symboli bieszczadzkiej przyrody, takich jak żubry, wilki czy niedźwiedzie, istnieją również mniej znani mieszkańcy tych gór, których przetrwanie zależy od skutecznej ochrony siedlisk i zachowania naturalnego charakteru środowiska.
Komentarze (0)