Ekomuzeum Węgla Drzewnego „Na Wypale” w Radoszycach to projekt o charakterze edukacyjnym i kulturowym, który wpisuje się w szerszy kontekst ochrony dziedzictwa niematerialnego Bieszczadów. Miejsce to jest unikatowe nie tylko w skali gminy Komańcza, ale również całego regionu, a nawet kraju. Jego powstanie jest odpowiedzią na stopniowe zanikanie zawodu smolarza, czyli profesji przez lata związanej z produkcją węgla drzewnego i stanowiącej istotny element lokalnej tożsamości.
Zanikająca tradycja
Wypał węgla drzewnego przez dziesięciolecia był integralną częścią życia w Bieszczadach i Beskidzie Niskim. Zawód smolarza, choć wymagający i specyficzny, wpisywał się w realia funkcjonowania lokalnych społeczności. Z biegiem lat, głównie ze względu na brak rentowności, działalność ta zaczęła stopniowo zanikać. Wypały węgla są zamykane, a wiedza i doświadczenie przekazywane przez pokolenia odchodzą w zapomnienie.
Etos bieszczadzkich smolarzy – często utożsamianych również z postaciami zakapiorów – pozostaje jednak ważnym elementem kulturowego dziedzictwa regionu.
W odpowiedzi na ten proces Fundacja „Ramię w Ramię nad Osławą” w lipcu 2023 roku uruchomiła Ekomuzeum Wypału Węgla Drzewnego „Na Wypale”. Obiekt zlokalizowany jest w Radoszycach, w pobliżu drogi wojewódzkiej nr 892, na odcinku między Komańczą a Cisną. Jego głównym celem jest edukacja oraz zachowanie wiedzy o tradycyjnych metodach produkcji węgla drzewnego. Od początku projekt rozwijany jest stopniowo, a jego oferta systematycznie się poszerza.
Popularność ekomuzeum potwierdzają dane z ostatniego sezonu turystycznego. W okresie od maja do października 2025 roku miejsce to odwiedziło blisko 30 tysięcy turystów. Frekwencja ta wskazuje na rosnące zainteresowanie tematyką związaną z lokalnym dziedzictwem oraz potrzebę poznawania mniej oczywistych aspektów historii regionu.
Jakie nowości przed sezonem 2026?
Przed rozpoczęciem nowego sezonu przygotowano kolejne elementy, które mają wzbogacić ekspozycję.
Na wypale w Radoszycach mamy kilka nowości. Oprócz retor klasycznych do wypału węgla drzewnego, mamy też beczkę pirolizową, taką troszeczkę nowocześniejsza technologię, mamy też oryginalne namioty do składowania węgla drzewnego ze Szczerbanówki z legendarnego wypału i z tego samego wypału mamy też barak socjalny, który w tym roku będzie włączony w ekspozycję
– powiedział w rozmowie z portalem wBieszczady.pl Bartosz Wrona z Ekomuzeum „Na Wypale”.
Wprowadzone elementy mają umożliwić szersze przedstawienie zarówno tradycyjnych, jak i bardziej współczesnych metod związanych z produkcją węgla drzewnego.
Co można zobaczyć na miejscu
Na terenie ekomuzeum znajduje się rozbudowana infrastruktura związana z tematyką wypału węgla drzewnego. Wśród dostępnych obiektów i instalacji są: 11 działających retort, 1 beczka pirolityczna, 2 mielerze, 1 dymarka, kapliczka św. Tybalda z Province – patrona smolarzy, samochód do zrywki drewna STAR 66 „Pszczółka”, galeria zdjęć „Ludzie Dymu”, baraki smolarzy, a także deskal autorstwa Arkadiusza Andrejkowa „Zbyszek Balcerzak”.
Kiedy rozpoczęcie sezonu?
Tegoroczny sezon w ekomuzeum rozpocznie się w ostatni weekend kwietnia. W maju obiekt będzie dostępny dla odwiedzających w weekendy, natomiast od czerwca zostanie otwarty codziennie.
Komentarze (0)