Korzenie sięgające średniowiecza
Myczków nie jest nowym punktem na mapie regionu; udokumentowane ślady osadnictwa na tym terenie sięgają już 1376 roku. Przez wieki wieś funkcjonowała na prawie wołoskim, co było charakterystyczne dla osadnictwa w ziemi sanockiej województwa ruskiego, o czym pisze Tomasz Figlus. To właśnie te wołoskie korzenie ukształtowały późniejszą kulturę Bojków - grupy etnicznej górali karpackich, która zdominowała tutejszy krajobraz społeczny.
Przed wybuchem II wojny światowej Myczków był tętniącym życiem centrum tej kultury. Statystyki z tamtego okresu wskazują, że w 630-osobowej społeczności aż 430 mieszkańców stanowili Ukraińcy (Rusini), utożsamiani z Bojkami. Istotną grupę stanowili również tzw. „łacinnicy”, czyli 130 rzymskich katolików posługujących się językiem ukraińskim, co tworzyło barwną i złożoną mozaikę kulturową. Dla tej licznej społeczności Myczków był miejsce do życia, a jego duchowym sercem była wzniesiona w 1899 roku cerkiew greckokatolicka pod wezwaniem Zaśnięcia Matki Bożej. Budynek ten, ufundowany przez Jana Nepomucena Zatorskiego, stanowił miejsce spotkań, modlitw i kultywowania tradycji wschodniego obrządku.
Pod wspólną dzwonnicą
Niezwykłym symbolem dawnej koegzystencji jest fakt, że cerkiew stanęła niemal ramię w ramię z neogotyckim kościołem rzymskokatolickim z 1901 roku. Obie świątynie przedzielono wspólną dzwonnicą parawanową, co do dziś stanowi architektoniczny ewenement przypominający o czasach, gdy bicie dzwonów zwoływało na modlitwę mieszkańców różnych wyznań, żyjących w sąsiedzkiej zgodzie.
„Na spędzie”
Życie Bojków w Myczkowie było nierozerwalnie związane z ziemią i inwentarzem. Ważnym miejsce dla ich codziennego życia było wzniesienie Kiczara, gdzie znajdował się teren tradycyjnie zwany „Na spędzie”, o którym informuje dziś tablica informacyjna ścieżki historycznej w Myczkowie. To właśnie tamtędy Bojkowie z Myczkowa oraz okolicznych wsi, takich jak Berezka, Bóbrka czy Wołkowyja, przepędzali swoje bydło.
Miejsce to było historycznym punktem handlowym, w którym okoliczni rolnicy spotykali się z kupcami przyjeżdżającymi z odleglejszych miast: Leska, Baligrodu czy Lutowisk. Tradycja ta była tak silna, że punkt skupu żywca funkcjonował w tym rejonie jeszcze w latach 80. i 90. XX wieku, będąc żywym echem dawnej bojkowskiej gospodarki opartej na hodowli.
Legendy z „Bagna” i dziękczynne wota
Z obecnością Bojków i dawnych właścicieli wsi wiążą się również lokalne podania, takie jak te dotyczące uroczyska „Bagno”. Jedna z legend mówi o sporze granicznym z lat 30. XX wieku pomiędzy właścicielami Myczkowa i Berezki, którzy miejsce spotkania na tym bagnie wyznaczyli jako granicę swoich dóbr. Inna, bardziej osobista opowieść, głosi, że stojąca tam kapliczka to wotum dziękczynne rodziny Zatorskich za przeżycie syna, Jana Nepomucena, ufundowane w miejscu, gdzie wcześniejsi potomkowie rodu mieli umierać w niemowlęctwie.
Te opowieści, przekazywane z pokolenia na pokolenie, tworzyły duchową mapę miejscowości, którą Bojkowie znali na pamięć.
Zmierzch i walka o pamięć
Świat bieszczadzkich Bojków w Myczkowie zniknął w 1946 roku. W wyniku decyzji politycznych większość ukraińskich rodzin została przesiedlona do ZSRR.
Tragiczny dla Myczkowa okazał się wrzesień 1946 roku, kiedy to nacjonaliści z OUN-UPA napadli na wieś, paląc dwór i Dom Letniskowy, o czym piszą Szczepan Siekiera, Henryk Komański i Krzysztof Bulzacki w książce „Ludobójstwo dokonane przez nacjonalistów ukraińskich na Polakach w województwie lwowskim 1939-1947”. W tym samym roku spłonęła większość gospodarstw pozostawionych przez Bojków, co niemal całkowicie zatarło materialne ślady ich wielowiekowej obecności.
Muzeum Kultury Bojków w Myczkowie
Dzisiaj strażnikiem historii jest Muzeum Kultury Bojków w Myczkowie. Instytucja ta zaprasza w sentymentalną podróż do czasów, gdy region ten był barwnym tyglem kulturowym, zamieszkiwanym przez Bojków, Polaków i Żydów.
W zbiorach muzeum znajdują się zbiory i ekspozycje dokumentujące codzienne i odświętne życie dawnych mieszkańców. Znaczną część wystaw stanowią dawne sprzęty rolnicze i domowe, wyroby rzemiosła ludowego, meble oraz naczynia. Eksponaty te pochodzą głównie z okresu od końca XIX do połowy XX wieku i świadczą o niezwykłym kunszcie oraz umiejętności wykorzystania naturalnego środowiska przez Bojków.
Muzeum posiada też cenne i unikatowe stroje, zarówno te codzienne (lniane i konopne), jak i odświętne, zdobione kunsztownym haftem krzyżykowym. Ponadto w zbiorach znajdują się nieliczne ocalałe zabytki sakralne, w tym naczynia liturgiczne z dawnych cerkwi, tabernakula, fragmenty ikonostasów, krzyże oraz kolekcja oleodruków.
Muzeum gromadzi również rękopisy, dokumenty oraz unikatowe stare fotografie obrazujące życie bieszczadzkiej wsi. Szczególnie cenne są przekazy i wspomnienia dawnych mieszkańców zarejestrowane na taśmach magnetofonowych.
Co ciekawe, oferta muzeum wykracza poza ramy zwiedzania i zapewnia atrakcje interaktywne, w tym warsztaty i różne wydarzenia. Organizowane są m.in. warsztaty tematyczne (np. wielkanocne, bożonarodzeniowe) oraz cykle takie jak „Na tropie ginących zawodów: Kowalstwo”. Placówka bierze również udział w ogólnopolskiej Nocy Muzeów.
Od 2018 roku ofertę muzeum wzbogaca nowoczesne Regionalne Centrum Kultury, powstałe dzięki funduszom europejskim. W ramach RCK zwiedzający mogą zobaczyć militaria, w tym kolekcję przedmiotów z czasów I i II wojny światowej oraz przedmioty dworskie i pamięatki należące do rodziny Wawroszów - ostatnich właścicieli dóbr w Myczkowie.
Budynek cechuje nowoczesna infrastruktura z salą mutlimedialną.
Co warto zobaczyć przy okazji wizyty w Muzeum?
Wizytę w muzeum warto połączyć z obejrzeniem obiektów znajdujących się w jego bezpośrednim sąsiedztwie. Znajduje się tam tablica poświęcona „Bohaterom Przerzutów Granicznych”. Jest umiejscowiona na ścianie budynku od strony parkingu i upamiętnia cztery postacie kluczowe dla konspiracji w latach 1939-1940: Czesława Wawrosza (ostatniego właściciela Myczkowa), Wandę Wawrosz, Fryderyka Sedlaka oraz Stanisława Matuszewskiego.
W Myczkowie znajduje się także unikatowy zespół sakralny. Są to dwa kościoły (dawna cerkiew z 1899 r. oraz neogotycki kościół z 1901 r.) przedzielone wspólną dzwonnicą parawanową.
Od muzeum wytoczoną ścieżką historyczną można wyruszyć w stronę Kiczary (miejsce dawnych spędów bydła) oraz „Bagna”, gdzie znajdują się tablice opisujące lokalne legendy o sporze granicznym i wotum rodziny Zatorskich.
Według źródeł muzeum jest jednym z pięciu najważniejszych obiektów turystycznych w miejscowości, obok kościołów, popiersia Jana Pawła II oraz zabytkowej kapliczki św. Jana Nepomucena.
Myczków pozostaje wyjątkowym miejscem na mapie regionu, w którym mimo bolesnej historii wysiedleń, pamięć o dawnych mieszkańcach jest wciąż pielęgnowana dzięki zaangażowaniu Muzeum Kultury Bojków oraz ścieżkom historycznym. Sentymentalna podróż szlakiem i sale ekspozycyjne pozwalają współczesnym turystom dostrzec piękno i bogactwo świata, który odszedł już do przeszłości
Źródła:
- Tomasz Figlus, Villae iuris valachici. Z problematyki rozwoju osadnictwa wołoskiego w Polsce na przykładzie ziemi sanockiej, Studia z Geografii Politycznej i Historycznej tom 5, 2016.
- Wołodymyr W. Kubijowycz, Rozmieszczenie kultur i ludności we wschodnich Karpatach, Drukarnia Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 1923.
- Szczepan Siekierka, Henryk Komański, Krzysztof Bulzacki, Ludobójstwo dokonane przez nacjonalistów ukraińskich na Polakach w województwie lwowskim 1939-1947, Stowarzyszenie Upamiętnienia Ofiar Zbrodni Ukraińskich Nacjonalistów, Wrocław 2006.
- Stanisław Kryciński, Cerkwie w Bieszczadach, Oficyna Wydawnicza „Rewasz”, Pruszków 2005.
- Tablice informacyjne ścieżki historycznej w Myczkowie.
Komentarze (0)