Od wojskowego posterunku do „Tawerny”
Pierwotny budynek wzniesiony na szczycie Połoniny Wetlińskiej nie powstał z myślą o turystach. W połowie lat 50. XX wieku władze państwowe zdecydowały o budowie wojskowego posterunku obserwacyjnego dla Wojsk Ochrony Pogranicza. Zadaniem placówki była obserwacja przestrzeni powietrznej w rejonie przygranicznym.
Po wycofaniu wojska obiektem zainteresowało się Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze. W 1956 roku budynek formalnie przejęło PTTK w Rzeszowie. Przez pierwsze dwa lata stojąca pustką nieruchomość nie posiadała stałego zarządcy i bywała tymczasowo wykorzystywana przez drużyny harcerskie. W środowisku ówczesnych pionierów turystyki bieszczadzkiej miejsce to zyskało miano „Tawerny” lub „Republiki Wetlińskiej”.
Oficjalna nazwa, pod którą obiekt przeszedł do historii polskiej turystyki górskiej, ma morskie pochodzenie. Jak wspominają kroniki i relacje, jej autorem był znany polski żeglarz Leonid Teliga. W jednym z reportaży Teliga opisał swoje wrażenia z rejsu, porównując samotną łódź zmagającą się z oceanem do samotnej „Chatki Puchatka” stojącej na wietrznej Połoninie Wetlińskiej. Nazwa przyjęła się i na trwałe przylgnęła do najwyżej położonego schronu w Bieszczadach.
Wraz z rozwojem ruchu turystycznego obiekt zaczął pełnić funkcję punktu ratowniczego. W 1963 roku w budynku utworzono oficjalną dyżurkę Bieszczadzkiej Grupy Górskiego Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego (GOPR), co podniosło poziom bezpieczeństwa na grani.
Era Lutka Pińczuka
Dla funkcji turystycznych obiekt na dobre otworzył się w 1967 roku. To właśnie wtedy dzierżawcą i gospodarzem schroniska został Ludwik „Lutek” Pińczuk, czyli postać, która w kolejnych dekadach stała się żywą legendą Bieszczadów. Lutek Pińczuk, związany z Chatką Puchatka przez blisko pół wieku (z niewielkimi przerwami), był nie tylko zarządcą obiektu, ale także ratownikiem GOPR.
Prowadzenie schroniska na grani połoniny wymagało ogromnego poświęcenia i sprawności logistycznej. Przez wiele lat jedynym środkiem transportu zaopatrzenia i materiałów budowlanych był koń Karo, z którego pomocą Pińczuk wwoził niezbędne zapasy z dolin na wysokość 1228 m n.p.m.
Przez całą erę PTTK Chatka Puchatka słynęła z ekstremalnie spartańskich warunków. Nie było bieżącej wody, a wodę pitną oraz użytkową trzeba było nosić ze źródła położonego poniżej szczytu lub dowozić. Zasilanie opierało się wyłącznie na agregatach lub świecach, a wewnątrz budynku nie było łazienek ani toalet. Schronisko oferowało około 20 miejsc noclegowych w dwóch zbiorowych salach turystycznych.
Mimo braku wygód schronisko przyciągało rzesze turystów niezwykłą atmosferą, panoramą oraz możliwością obcowania z przyrodą. Z biegiem lat ruch na Połoninie Wetlińskiej wzrastał.
Kryzys techniczny, prawny i środowiskowy
Wraz z włączeniem Połoniny Wetlińskiej do Bieszczadzkiego Parku Narodowego w 1991 roku narastał konflikt pomiędzy wymogami ochrony przyrody a eksploatacją przestarzałego schroniska. Budynek, rozbudowywany metodami gospodarczymi, ulegał degradacji technicznej i nie spełniał norm przeciwpożarowych ani sanitarnych.
Przez lata nierozwiązana pozostawała kwestia własnościowa nieruchomości.
Spór prawny pomiędzy PTTK a Bieszczadzkim Parkiem Narodowym zakończył się decyzją Prokuratorii Generalnej z 2015 roku, na mocy której zarząd nad obiektem przekazano dyrekcji BdPN. W 2016 roku pan Ludwik Pińczuk ze względu na wiek i stan zdrowia przeszedł na emeryturę i zszedł do Wetliny.
Jak podkreślał w dokumentacji dyrektor BdPN dr Ryszard Prędki oraz jego zastępca Stanisław Kucharzyk, dalsze użytkowanie starego schroniska zagrażało bioróżnorodności połoniny. Nieszczelne szamba zewnętrzne przez lata przeciekały, powodując przedostawanie się ścieków do gleby. Dodatkowo wokół obiektu przez dekady zgromadziły się ogromne ilości odpadów stałych. Przed przystąpieniem do budowy służby parkowe oraz wolontariusze musieli przesiać i wywieźć z gór blisko 500 m³ śmieci pomieszanych z ziemią.
Wobec niemożności uratowania wyeksploatowanej konstrukcji władze Parku podjęły decyzję o całkowitej rozbiórce starego obiektu i odbudowie nowoczesnego schronu turystycznego.
Wyzwanie inżynieryjne na wysokości 1228 m n.p.m.
28 kwietnia 2020 roku teren wokół Chatki Puchatka zamknięto i rozpoczęto przygotowania do rozbiórki. Bieszczadzki Park Narodowy pozyskał dofinansowanie ze środków Unii Europejskiej w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Podkarpackiego na lata 2014-2020. Całkowita wartość projektu wyniosła około 4,3 mln zł, z czego wsparcie z UE stanowiło blisko 2,4 mln zł.
Prowadzenie robót budowlanych na szczycie Połoniny Wetlińskiej wiązało się z wyzwaniami logistycznymi i technicznymi. Ze względu na trudne warunki atmosferyczne i zimę, prace na szczycie prowadzono wyłącznie od połowy maja do połowy października. Główną trasą zaopatrzeniową był 2-kilometrowy odcinek nieutwardzonej drogi gruntowej z Przełęczy Wyżnej. Do transportu ponad 200 m³ drewna i materiałów używano ciągników rolniczych, a w okresach gdy było błoto, specjalnych ratraków. Piwnice obiektu wybudowano w monolitycznej technologii betonowej, natomiast całą część nadziemną wzniesiono z tradycyjnych bali świerkowych.
Nadzór inwestorski nad branżą konstrukcyjną sprawował mgr inż. Jarosław Suchora z Podkarpackiej Okręgowej Izby Inżynierów Budownictwa. Konstrukcja z bali drewnianych wymagała unikalnych rozwiązań ze względu na osiadanie drewna. Wewnątrz budynku podciągi drewniane oparto na słupach wyposażonych w stalowe śruby regulacyjne, co pozwalało poluzowywać je w miarę osiadania ścian bez ryzyka deformacji stropu. Aby zabezpieczyć budynek przed ekstremalnymi wiatrami, projekt uzupełniono o specjalne warstwy wiatroizolacji i uszczelnień.
Więcej o Chatce Puchatka i jej odsłonach na przestrzeni lat przeczytasz w artykule:
Chatka Puchatka II: Architektura, proekologiczna technologia i bezpieczeństwo
Oficjalne otwarcie nowej „Chatki Puchatka II” odbyło się 24 września 2022 roku. Powstał trzykondygnacyjny obiekt o powierzchni użytkowej niemal 300 m² (o około 30% większej od poprzednika).
Ze względu na ochronę przyrody wdrożono rozwiązania ekologiczne. Deszczówka gromadzona w zbiornikach wykorzystywana jest do spłukiwania toalet wewnętrznych, natomiast woda pitna dowożona jest ze źródła. W przypadku długotrwałych susz i wyczerpania zbiorników deszczówki, Park stawia tymczasowe toalety przenośne na zewnątrz. Śmieci są wywożone na bieżąco quadem.
Otoczenie schronu poddano gruntownej rekultywacji. Zbudowano drewniane platformy widokowe z ławkami oraz barierki chroniące turystów przed zejściem ze szlaku. Proces regeneracji szaty roślinnej wsparto poprzez wysiew darni z koszonych połonin przy użyciu biodegradowalnych mat. Podjęto też profilaktyczne działania ochronne polegające na eliminacji inwazyjnego rdestowca sachalińskiego u podnóża gór (na kempingu Górna Wetlinka), aby zapobiec jego dotarciu na szczyt połoniny.
Przekształcenie Chatki Puchatka z wojskowego posterunku WOP w legendarne schronisko PTTK, a ostatecznie w nowoczesny obiekt Bieszczadzkiego Parku Narodowego, pokazuje ewolucję bieszczadzkiej turystyki na przestrzeni ostatnich siedemdziesięciu lat. Nowa Chatka Puchatka II łączy pamięć o kultowej tradycji i postaci Lutka Pińczuka z nowoczesną inżynierią i troską o przyrodę Połoniny Wetlińskiej, zapewniając obecnie bezpieczne schronienie kolejnym pokoleniom turystów.
Źródła:
- Bieszczadzki Park Narodowy. Zespół badawczy, Raport z badań: Historia Chatki Puchatka na Połoninie Wetlińskiej (kiedyś i dziś), zestawienie dokumentacji historycznej i oficjalnych komunikatów BdPN
- Skucińska Agnieszka, Chatka Puchatka kiedyś i dziś. Trwa budowa nowego schronu, wBieszczady.pl.
Komentarze (0)