Synagoga w Lesku jest jednym z najważniejszych i najlepiej zachowanych obiektów żydowskiej architektury sakralnej w południowo-wschodniej Polsce. Wzniesiona w połowie XVII wieku przez stulecia pełniła funkcję religijnego i kulturalnego centrum miejscowej społeczności żydowskiej, stanowiąc istotny element krajobrazu miasta oraz jego wielokulturowej tożsamości. Mimo zniszczeń, jakie przyniosły działania wojenne, budowla zachowała swój charakterystyczny układ oraz unikalne detale architektoniczne. Po II wojnie światowej obiekt był kilkukrotnie odnawiany, a większe prace konserwatorskie prowadzono w latach 80. XX wieku. Od 2022 roku Gmina Lesko realizuje długofalową strategię przywracania synagodze należnego miejsca w przestrzeni publicznej i kulturowej regionu.
Ostatnie zakończone prace przy elewacji
W 2025 roku zakończono kolejny etap renowacji, obejmujący elewację od strony ulicy Moniuszki. Zakres inwestycji objął odnowienie elewacji wraz z detalami architektonicznymi oraz charakterystycznymi przyporami. Wymieniono także zniszczone obróbki blacharskie i orynnowanie, co pozwoliło skutecznie zabezpieczyć budynek przed dalszą degradacją. Łączny koszt prac wyniósł 200 tysięcy złotych. Dofinansowanie z Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego stanowiło 61 tysięcy złotych, natomiast pozostałą kwotę pokryła Gmina Lesko ze środków własnych.
Prace przy leskiej synagodze prowadzone są systematycznie, zgodnie z wieloletnim planem konserwatorskim, który uwzględnia zarówno zabezpieczenie konstrukcji, jak i odtwarzanie detali architektonicznych.
2022 rok: W ramach projektu „Przebudowa Bieszczadzkiego Domu Kultury w Lesku oraz wykonanie prac konserwatorskich przy budynku synagogi w Lesku” wykonano prace odwadniające i osuszające fundamenty, założono opaskę drenażową oraz izolację przeciwwilgociową. Odnowiono część pomieszczeń biurowych oraz salę wystawową, wykonując nowe tynki renowacyjne. Koszt inwestycji wyniósł 84 980,68 zł, z czego 72 233,57 zł pochodziło z Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Podkarpackiego, a 9 577,32 zł z Promesy Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.
2023 rok: Przeprowadzono remont charakterystycznej wieżyczki-baszty w elewacji południowo-zachodniej. Zakres prac obejmował wymianę konstrukcji drewnianej daszku, odtworzenie pierwotnej geometrii oraz wykonanie nowego pokrycia z blachy miedzianej. Koszt tego etapu wyniósł 139 500 zł, a środki pochodziły z Programu Polski Ład.
2024 rok: Zrealizowano konserwację elewacji frontowej budynku. Odrestaurowano tynki, kamienny relief Dekalogu Mojżesza, hebrajską inskrypcję „O, jakimże lękiem napawa to miejsce! Nic tu innego, tylko dom Boży”, a także kamienne wazony, gzymsy, elementy kute i stolarkę okienną. Wykonano również remont instalacji odgromowej oraz elementów blacharskich. Koszt zadania wyniósł 450 tysięcy złotych, z czego 90 tysięcy złotych pochodziło z Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, a 218 025 zł z Rządowego Programu Odbudowy Zabytków.
Fot. Kamil Mielnikiewicz
Nowe środki i kolejne plany
Najnowsza informacja przynosi kolejne wsparcie finansowe dla Gminy Lesko. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego przyznał samorządowi 106 146 zł dofinansowania w ramach programu „Ochrona zabytków”. Pozyskane środki zostaną przeznaczone na prace konserwatorskie oraz roboty budowlane przy elewacjach północno-wschodniej i północno-zachodniej dawnej synagogi. To kolejny istotny etap w dążeniu do kompleksowej odnowy obiektu.
Równocześnie gmina złożyła wniosek o dodatkowe wsparcie do Urzędu Marszałkowskiego w wysokości 60 tysięcy złotych. Pozyskanie tych środków pozwoliłoby ograniczyć wkład własny samorządu i przyspieszyć realizację dalszych prac.
Synagoga jako symbol pamięci i tożsamości
Dawna synagoga w Lesku to nie tylko wyjątkowy zabytek architektury, ale przede wszystkim materialne świadectwo historii miasta, jego tożsamości oraz wielokulturowego dziedzictwa. Dzięki konsekwentnym działaniom samorządu obiekt odzyskuje należne miejsce w przestrzeni publicznej, pełniąc funkcję symbolicznego, edukacyjnego i kulturowego punktu odniesienia.
Komentarze (0)