Kalwaria Pacławska to niewielka miejscowość usytuowana we wschodniej części województwa podkarpackiego, w powiecie przemyskim, na terenie gminy Fredropol, w odległości około 17 kilometrów na południe od Przemyśla. Cały zespół sanktuaryjny wybudowano na szczycie góry o wysokości 465 m n.p.m., znajdującej się w obszarze Parku Krajobrazowego Pogórza Przemyskiego. Z wzniesienia rozciąga się roztok widokowy na masyw Turnicy oraz dolinę rzeki Wiar.
Lokalizacja kompleksu charakteryzuje się bezpośrednim nawiązaniem ukształtowania terenu do krajobrazu Jerozolimy. Wschodnią stronę otoczenia tworzy pasmo górskie o nazwie Ubocz, natomiast od strony północnej rozciąga się pasmo z wzniesieniem zwanym Górą Oliwną oraz Kopystańką. Zachodnią przestrzeń dominują wyższe partie górskie, a od południa widoczny jest zarys Karpat. Dwa znaczne wzniesienia rozdzielone są doliną rzeki Wiar, która w założeniu kompozycyjnym symbolizuje biblijną rzekę Cedron, sama zaś dolina stanowi odwzorowanie Doliny Jozafata. Na zboczach obu gór, wyobrażających Golgotę oraz Górę Oliwną, rozmieszczono kaplice kalwaryjskie, a łączny dystans wyznaczonej tam drogi krzyżowej wynosi około 1662 metry.
Rys historyczny i etapy fundacji
Początki ośrodka sięgają 1665 roku, kiedy to Andrzej Maksymilian Fredro założył osadę Kalwaria Pacławska. Fundator zdecydował o wzniesieniu klasztoru i sprowadzeniu do niego zakonu franciszkanów. Głównym motywem działania Fredry były względy religijne, ze szczególnym uwzględnieniem rozwoju kultu Męki Pańskiej. Kalwaria Pacławska stała się tym samym szóstym tego typu założeniem w granicach ówczesnej Rzeczypospolitej, powstałym po Kalwarii Zebrzydowskiej, Pakości, Kalwarii Żmudzkiej, Wejherowie oraz Werkach.
Obecnie istniejący kościół pw. Znalezienia Krzyża Świętego jest efektem fundacji Szczepana Józefa Dwernickiego. Po osiedleniu się w Kalwarii Pacławskiej przed 1770 rokiem, Dwernicki przeznaczył znaczne nakłady finansowe na budowę nowej świątyni oraz około 20 kaplic. Z uwagi na swoją szczodrość uzyskał miano największego darczyńcy klasztoru oraz drugiego fundatora Kalwarii Pacławskiej. Po śmierci został pochowany w podziemiach świątyni. Odbudowany kościół uroczyście konsekrował 29 września 1776 roku biskup obrządku ormiańskiego z Kamieńca Podolskiego, Jakub Walerian Tumanowicz.
Główna bryła kościoła ufundowanego przez Dwernickiego pozostała w niezmienionym kształcie architektonicznym. W XIX i XX wieku obiekt poddawano pracom modernizacyjnym, które w dużej mierze wynikały z konieczności usunięcia skutków pożarów z lat 1855 i 1862. Ogień zniszczył wówczas klasztor, zabudowania gospodarcze oraz zewnętrzne elementy architektoniczne świątyni. Wnętrze kościoła nie uległo jednak uszkodzeniu, co lokalna społeczność i wierni przypisali opiece Matki Bożej.
Architektura i wystrój wnętrza bazyliki
Kościół został wzniesiony w stylu barokowym na planie krzyża. Jest to trzynawowa budowla bazylikowa z transeptem oraz prezbiterium zamkniętym prostą ścianą. Monumentalny charakter fasady tworzą dwie wieże boczne umieszczone w jej płaszczyźnie, zwieńczone ażurowymi kopułami. Elewację frontową uzupełniają podcienia, dodane w 1863 roku z inicjatywy gwardiana o. Innocentego Nycza. Ten sam zakonnik wzniósł podcienia od strony północnej, gdzie w okresach świątecznych i odpustowych umieszczane są konfesjonały. Frontowe podcienia zwieńczono tarasem z żelazną balustradą, a na postumentach filarów ustawiono kamienne figury ewangelistów. Przed głównym wejściem na placu znajdują się także kamienne rzeźby przedstawiające św. Franciszka oraz św. Antoniego.
Fasada w części pierwszej i drugiej kondygnacji posiada blendy ozdobione malowidłami. W najwyższym polu znajduje się wizerunek Matki Boskiej Kalwaryjskiej, a poniżej przedstawienia św. Kingi oraz bł. Jakuba Strzemię, wykonane w 1900 roku przez artystę Jana Bogdańskiego. W podcieniach umieszczono współczesne obrazy ukazujące bł. Anielę Salawę, św. Alberta Chmielowskiego, św. Faustynę Kowalską oraz św. Królową Jadwigę. Dach budynku, pokryty pierwotnie gontem, zabezpieczono blachą miedzianą.
Wnętrze zachowało styl barokowy. Nawa główna wraz z prezbiterium ma 37 metrów długości i 8,20 metra szerokości, transept mierzy 25 metrów długości oraz 8,40 metra szerokości, a nawy boczne, otwarte do nawy głównej półkolistymi arkadami opartymi na masywnych czworobocznych filarach. Ściany wewnętrzne zdobią bliźniacze pilastry. Sklepienia naw są kolebkowe, natomiast na skrzyżowaniu naw zastosowano sklepienie żaglaste. Charakterystycznym elementem architektonicznym jest galeryjka zlokalizowana pod sklepieniem, obiegająca całą przestrzeń kościoła. Do dwuprzęsłowego prezbiterium od północy przylegają dwa kwadratowe pomieszczenia (dawna zakrystia i skarbiec), a od południa przedsionek łączący budynek ze strefą klasztorną. Wszystkie ołtarze w świątyni wykonane zostały w XVIII wieku w warsztacie lwowskiego rzeźbiarza Macieja Polejowskiego.
Zespół polichromii ściennych i sklepiennych
Ściany oraz sklepienia bazyliki pokrywa barokowa polichromia. Autorstwo malowideł przypisuje się Stanisławowi Stroińskiemu, uczniowi Benedykta Mazurkiewicza, tworzącemu pod wpływem włoskiego malarstwa iluzjonistycznego. Zniszczone freski odnawiali w 1857 roku malarze Michał Łoziński, Antoni Chabielski i Feliks Ligiżeński. Ze względu na uszkodzenia spowodowane upływem czasu oraz montażem instalacji elektrycznej, polichromia została ponownie odrestaurowana w latach 1966–1969 przez Mieczysława Świerczewskiego z Krakowa.
Program ikonograficzny polichromii obejmuje szereg scen biblijnych i hagiograficznych. W prezbiterium przedstawiono Adorację Krzyża Świętego przez św. cesarzową Helenę oraz Wręczenie kluczy św. Piotrowi. Po lewej stronie prezbiterium, na sklepieniu dawnej zakrystii, namalowano scenę Nauczania dwunastoletniego Pana Jezusa w świątyni. Polichromia sklepienia południowego transeptu nad ołtarzem Matki Bożej ukazuje Zaśnięcie Matki Bożej w otoczeniu Apostołów i świętych kobiet, natomiast w lunecie po prawej stronie umieszczono wizerunek Matki Bożej z Dzieciątkiem na tle kościoła kalwaryjskiego.
W transepcie północnym sklepienie zdobi scena Przemienienia Pańskiego, a lunetę po lewej stronie Modlitwa Pana Jezusa w Ogrójcu. Skrzyżowanie transeptu z nawą główną wieńczy kopuła z polichromią przedstawiającą Wniebowstąpienie Pańskie oraz cztery medaliony w narożnikach z podobiznami i atrybutami Ewangelistów. Na sklepieniu nawy głównej widnieje Koronacja Matki Bożej oraz Niebiańska chwała św. Franciszka, z kolei ponad organami umieszczono malunek przedstawiający Króla Dawida chwalącego Boga psalmami. Sklepienia naw bocznych ukazują sceny z życia św. Franciszka z Asyżu, obejmujące Otrzymanie reguły przez św. Franciszka, Stygmatyzację św. Franciszka, Nadanie odpustu Porcjunkuli oraz wizerunek Św. Franciszka i św. Dominika orędujących za grzesznym światem. Pod chórem namalowano symbole wiary, nadziei i miłości.
Historia i ikonografia cudownego obrazu Matki Bożej Kalwaryjskiej
W kościele znajduje się łaskami słynący obraz Matki Bożej Kalwaryjskiej. Wizerunek przedstawia Najświętszą Maryję Pannę jako Królową Niebios z berłem w prawej ręce oraz z Dzieciątkiem Jezus na kolanach. Dzieciątko wykonuje gest błogosławieństwa i trzyma jabłko królewskie. Cechą charakterystyczną wizerunku jest odsłonięte prawe ucho Maryi, co przyczyniło się do nadania jej przez wiernych tytułu Matki Bożej „Słuchającej”. Postacie mają na głowach namalowane korony i okryte są srebrno-złotą sukienką ufundowaną w 1932 roku.
W XVII wieku obraz odbierał cześć w kościele franciszkanów w Kamieńcu Podolskim. Przed wizerunkiem modlili się między innymi król Jan Kazimierz, król Jan III Sobieski, hetman Stanisław Żółkiewski, hetman Stefan Czarniecki oraz książę Jarema Wiśniowiecki. Po zdobyciu Kamieńca przez Wojska Tureckie w 1672 roku obraz ukryto, a w 1679 roku przeniesiono do Kalwarii Pacławskiej. W 1717 roku mieszkańcy i władze Kamieńca Podolskiego wystąpili o zwrot wizerunku, jednak kasztelan krakowski Stanisław Fredro, syn fundatora, odmówił, wskazując, że obraz został wykupiony z rąk tureckich przez jego ojca z przeznaczeniem dla kalwaryjskiej świątyni.
W drugiej połowie XVIII wieku podjęto starania o koronację obrazu. Kapituła Watykańska wydała stosowny akt 22 maja 1882 roku, co zatwierdził papież Leon XIII. Uroczystość koronacji koronami papieskimi odbyła się 15 sierpnia 1882 roku pod przewodnictwem biskupa przemyskiego Łukasza Ostoi Soleckiego, przy udziale ponad 100 tysięcy osób. W trakcie II wojny światowej obraz wywieziono do klasztoru w Czyszkach pod Lwowem, następnie w 1941 roku do Jasła i Krakowa, skąd w 1945 roku powrócił do sanktuarium. 13 sierpnia 1968 roku w uroczystościach 300-lecia fundacji Kalwarii Pacławskiej uczestniczył kardynał Karol Wojtyła.
Infrastruktura kompleksu, kalwaryjskie dróżki i wydarzenia religijne
Cały zespół sanktuaryjny w Kalwarii Pacławskiej obejmuje kościół pw. Znalezienia Krzyża Świętego, klasztor oo. franciszkanów konwentualnych, Dom Pielgrzyma im. bł. Jakuba Strzemię oraz 41 kaplic kalwaryjskich, w tym 35 murowanych i 6 drewnianych, a także 3 kamienne słupy i 1 krzyż. Kaplice usytuowane są po obu stronach rzeki Wiar. Dróżki Pana Jezusa składają się z 28 stacji, natomiast Dróżki Pogrzebu i Wniebowzięcia Matki Bożej liczą 14 stacji, przy czym część z nich wykorzystuje te same obiekty kubaturowe.
Od 1995 roku corocznie organizowane jest Misterium Męki Pańskiej, podczas którego kilkudziesięciu aktorów przedstawia wydarzenia od Ostatniej Wieczerzy do złożenia ciała Chrystusa w grobie. Sanktuarium jest głównym ośrodkiem pielgrzymkowym w archidiecezji przemyskiej, do którego wierni przybywają między innymi. na ruchome i stałe uroczystości odpustowe: Znalezienia Krzyża Świętego, Zesłania Ducha Świętego, św. Antoniego, św. Franciszka z Asyżu, Podwyższenia Krzyża Świętego oraz na Franciszkańskie Spotkanie Młodych.
Najważniejszym wydarzeniem w kalendarzu duszpasterskim jest Wielki Odpust związany z uroczystością Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny. Przebiega on według ustalonego porządku sakralnego. Dnia 11 sierpnia odbywa się poświęcenie w kościele szat dla figury Zaśniętej Matki Bożej i procesyjne przejście do Kaplicy Domku Matki Bożej, gdzie następuje przyozdobienie figury. Po kazaniu figura przenoszona jest w otwartej trumnie z powrotem do kościoła. Dnia 13 sierpnia ma miejsce ceremonia Pogrzebu Matki Bożej i przeniesienie figury do kaplicy Grobu Matki Bożej. Dnia 14 sierpnia przed północą wyrusza procesja z figurą Matki Bożej Wniebowziętej do kaplicy św. Rafała.
15 sierpnia organizowana jest procesja Triumfu Maryi, czyli uroczyste przeniesienie figury Matki Bożej Wniebowziętej do kościoła głównego.
źródło: maryjny.pl, kalwaria.franciszkanie.pl
Komentarze (0)