Historia tego miejsca jest znacznie starsza niż sama dzwonnica. Turzańsk został założony na początku XVI wieku na prawie wołoskim. Przywilej lokacyjny otrzymał Jaczko, syn kniazia ze Szczawnego, z rąk ówczesnego starosty sanockiego Mikołaja Kamienieckiego. Jak podaje Urząd Gminy Komańcza, informację o nadaniu przywileju zachował inwentarz starostwa sanockiego z 1558 roku. Wieś rozwijała się w dolinie Osławy, a jej mieszkańcy przez stulecia tworzyli charakterystyczny dla tego obszaru krajobraz kulturowy Łemkowszczyzny.
Najcenniejszym świadectwem tamtych czasów jest cerkiew św. Michała Archanioła. Obecną świątynię zbudowano w latach 1801–1803, a kilkanaście lat później, w 1817 roku, obok niej stanęła drewniana dzwonnica. Nie jest to przypadkowa konstrukcja postawiona w sąsiedztwie zabytku. Oba obiekty tworzą przemyślany zespół architektoniczny, charakterystyczny dla dawnego budownictwa sakralnego w dolinie Osławy.
Dzwonnica robi wrażenie przede wszystkim swoimi proporcjami. Ma trzy kondygnacje i konstrukcję słupowo-ramową. Jej ściany zwężają się ku górze, a poszczególne poziomy oddzielają niewielkie daszki okapowe. Całość wieńczy namiotowy dach o charakterystycznym, sferycznym profilu, nad którym wyrasta baniasta wieżyczka z pozorną latarnią i kutym żelaznym krzyżem. Drewniane ściany pokryto pionowym deskowaniem. Dwie najwyższe kondygnacje przeznaczono na zawieszenie dzwonów.
Około 21 metrów wysokości sprawia, że budowla wyróżnia się na tle innych drewnianych dzwonnic. Uznawana jest za najwyższą drewnianą dzwonnicę słupową w Polsce. Jej wyjątkowość nie polega jednak wyłącznie na rozmiarach. To również przykład dawnego kunsztu ciesielskiego, w którym drewno, odpowiednie proporcje i przemyślana konstrukcja pozwalały tworzyć obiekty o niezwykłej trwałości i charakterze.
Warto przy tym zatrzymać się również przy samej cerkwi. Jej architektura jest pełna charakterystycznych detali. Budowla ma trzy główne części: babiniec, nawę i prezbiterium. Nad każdą z nich wznosi się osobna wieżyczka zwieńczona hełmem. Wewnątrz zachowały się fragmenty dawnego wyposażenia, w tym ikonostas z 1895 roku oraz polichromie. Szczególną uwagę zwracają malowidła ścienne z 1898 roku, wykonane na starszej warstwie dekoracji.
Dzieje świątyni odzwierciedlają burzliwą historię regionu. Pierwotnie była cerkwią greckokatolicką. Po 1947 roku, kiedy w wyniku powojennych wydarzeń opustoszała, przez pewien czas użytkował ją Kościół rzymskokatolicki. Od 1961 roku pełni funkcję prawosławnej cerkwi parafialnej. Zmieniające się losy świątyni nie zatarły jednak jej pierwotnego charakteru.
W 2013 roku cerkiew w Turzańsku została wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. To międzynarodowe wyróżnienie potwierdziło wyjątkową wartość obiektu, który jest jednym z najcenniejszych przykładów drewnianej architektury sakralnej w tej części Karpat.
Wyprawa do Turzańska to propozycja dla tych, którzy podczas podróży szukają czegoś więcej niż popularnych atrakcji i zatłoczonych punktów widokowych. Na niewielkim wzgórzu ponad wsią można zobaczyć niezwykły zespół zabytkowej architektury, poczuć atmosferę dawnej Łemkowszczyzny i przyjrzeć się budowlom, które przetrwały kolejne epoki. A stojąca obok cerkwi 21-metrowa dzwonnica jest jednym z tych zabytków, obok których trudno przejść obojętnie.
Komentarze (0)