Dlaczego znikają tablice upamiętniających żołnierzy pomordowanych w latach powojennych? To nie wandale odpowiadają za usunięcie tablicy z pomnika obok Baligrodu!

Co się stało z epitafium z pomnika?

Pomnik, który upamiętniał pomordowanych przez banderowców polskich żołnierzy stał wiele lat. I nikomu w Bieszczadach nie wadził. Niewątpliwie komuś jednak przeszkadzał. Pod koniec stycznia 2021 roku z pomnika zostały usunięte tablice z nazwiskami pomordowanych żołnierzy.

Oprócz tablic zniknął orzeł (bez korony), symbol odznaczenia „Krzyż Grunwaldu”. Podobnie jak i napis. „Żołnierzom LWP, WOP i KBW poległymw walkach z faszystowskimi bandami UPA w latach 1944 – 1947 w 25-lecie LWP”.

Nikt z okolicznych mieszkańców nie wiedział kto postanowił usunąć tablicę i inne elementy. Po wymianie wielu wiadomości mailowych i wielu rozmowach telefonicznych już wiemy…

Czy tak powinniśmy niszczyć własną historię?

Jak napisał w mailu dr Piotr Szopa Naczelnik Oddziałowego Biura Upamiętniania Walk i Męczeństwa IPN w Rzeszowie:

W odpowiedzi na e-maila i w nawiązaniu do rozmowy telefonicznej, informuję, że zgodnie z zapisami ustawy o zakazie propagowania komunizmu lub innego systemu totalitarnego przez nazwy jednostek organizacyjnych, jednostek pomocniczych gminy, budowli, obiektów i urządzeń użyteczności publicznej oraz pomniki z 1 kwietnia 2016 r. (Dz. U. 2016, poz. 744 z późn. zm.)  obowiązek jej realizacji spoczywa na właścicielu albo użytkowniku wieczystym nieruchomości, na której znajduje się pomnik.

W wypadku gdy nie dopełni swych obowiązków to Wojewoda, w drodze decyzji, nakazuje właścicielowi albo użytkownikowi wieczystemu nieruchomości, na której znajduje się pomnik, który nie spełnia warunków określonych w art. 5a ust. 1, usunięcie tego pomnika.

Wydanie takiej decyzji wymaga jednak opinii Instytutu Pamięci Narodowej. W związku z tym taka opinia w oparciu o źródła historyczne jest każdorazowo przygotowywana. Taka jest rola IPN w tym postępowaniu. Nie wydaje on żadnej decyzji nakazującej rozbiórki ani nie nakazuje właścicielowi żadnych działań – co można wielokrotnie przeczytać bądź usłyszeć w różnych nierzetelnych, bądź nieprecyzyjnych przekazach.

Nadmieniam, że w tej konkretnej opinii Prezes IPN wskazuje na wyjście zmierzające do upamiętnienia poległych i pomordowanych w wyniku działań UPA w latach 1944-1947 na terenie Gminy Baligród.  W załączeniu przesyłam postanowienie Prezesa IPN z 1 marca 2019 r.

Dekomunizacja. Tylko co dalej z pomnikiem?

Bez wątpienia nakaz demontażu wszystkich elementów z pomnika wydał Wojewódzki Inspektorat Nadzoru Budowlanego na podstawie opinii z IPN. Ponieważ nakaz ten otrzymała gmina Baligród, to zgodnie z procedurami musiała go wykonać.

Na zakończenie można zadać tylko jedno pytanie. Czym kierował się IPN wydający opinię? Zapewne sami do tego dojdziecie czytając Postanowienie (w galerii poniżej) Instytutu Pamięci Narodowej.

Pierwszą część tekstu przeczytasz w artykule: Pomnik zamordowanych żołnierzy bez tablicy